এই লেখাটো গৱেষণামূলক বিষয়বস্তু “এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল ব্যৱহাৰ, এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা আৰু খাদ্য প্ৰাণীৰ মাইক্ৰ’বায়’ম”ৰ অংশ। ১৩টা প্ৰবন্ধৰ সকলোবোৰ চাওক
পশুৰ খাদ্যত যোগকৰণ হিচাপে জৈৱিক এচিডৰ অধিক চাহিদা অব্যাহত আছে। আজিলৈকে খাদ্য সুৰক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে, বিশেষকৈ হাঁহ-কুকুৰা আৰু অন্যান্য প্ৰাণীত খাদ্যজনিত ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হ্ৰাস কৰা। বৰ্তমান কেইবাটাও জৈৱিক এচিডৰ ওপৰত অধ্যয়ন চলি আছে বা ইতিমধ্যে ব্যৱসায়িকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ব্যাপকভাৱে অধ্যয়ন কৰা বহুতো জৈৱিক এচিডৰ ভিতৰত ফৰ্মিক এচিড অন্যতম। হাঁহ-কুকুৰাৰ খাদ্যত ফৰ্মিক এচিড যোগ কৰি খাদ্যত আৰু গেষ্ট্ৰাইটিছ নালীত ছালমোনেলা আৰু অন্যান্য খাদ্যজনিত ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুৰ উপস্থিতি সীমিত কৰা হয়। গৃহস্থ আৰু খাদ্যজনিত ৰোগকাৰক জীৱাণুৰ ওপৰত ফৰ্মিক এচিডৰ কাৰ্যকাৰিতা আৰু প্ৰভাৱৰ বুজাবুজি বাঢ়ি অহাৰ লগে লগে স্পষ্ট হৈ পৰিছে যে ফৰ্মিক এচিডৰ উপস্থিতিয়ে ছালমোনেলাত নিৰ্দিষ্ট পথৰ সূচনা কৰিব পাৰে। এই প্ৰতিক্ৰিয়া অধিক জটিল হৈ পৰিব পাৰে যেতিয়া ফৰ্মিক এচিডে গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত প্ৰৱেশ কৰে আৰু ইতিমধ্যে গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত উপনিবেশিকৰণ কৰা ছালমোনেলাৰ সৈতে নহয়, আন্ত্ৰিক অংশৰ নিজৰ মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল ফ্ল’ৰাৰ সৈতেও ক্ৰিয়া কৰে। এই পৰ্যালোচনাত ফৰ্মিক এচিডেৰে শোধন কৰা হাঁহ-কুকুৰা আৰু খাদ্যৰ মাইক্ৰ’বায়’মৰ ওপৰত বৰ্তমানৰ ফলাফল আৰু অধিক গৱেষণাৰ সম্ভাৱনা পৰীক্ষা কৰা হ’ব।
পশুধন আৰু হাঁহ-কুকুৰা উৎপাদন দুয়োটাতে প্ৰত্যাহ্বানটো হ’ল খাদ্য সুৰক্ষাৰ বিপদ সীমিত কৰাৰ লগতে বৃদ্ধি আৰু উৎপাদনশীলতাক অনুকূল কৰি তোলা ব্যৱস্থাপনা কৌশল প্ৰস্তুত কৰা। ঐতিহাসিকভাৱে, উপচিকিৎসাৰ ঘনত্বত এন্টিবায়টিক প্ৰয়োগে পশুৰ স্বাস্থ্য, কল্যাণ আৰু উৎপাদনশীলতা উন্নত কৰিছে (১–৩)। ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে যে উপনিষেধক ঘনত্বত প্ৰদান কৰা এন্টিবায়টিকে গেষ্ট্ৰাইটিছ (GI) উদ্ভিদ আৰু পাছলৈ গৃহস্থৰ সৈতে ইয়াৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-কলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি গৃহস্থৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ মধ্যস্থতা কৰে (৩)। কিন্তু এন্টিবায়টিক প্ৰতিৰোধী খাদ্যজনিত ৰোগকাৰক জীৱাণুৰ সম্ভাৱ্য বিস্তাৰ আৰু মানুহৰ এন্টিবায়টিক প্ৰতিৰোধী সংক্ৰমণৰ সৈতে ইয়াৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কৰ বিষয়ে চলি থকা উদ্বেগে খাদ্য প্ৰাণীত এন্টিবায়টিকৰ ব্যৱহাৰ ক্ৰমান্বয়ে প্ৰত্যাহাৰ কৰাইছে (৪–৮)। গতিকে এই প্ৰয়োজনীয়তাসমূহৰ অন্ততঃ কিছুমান (উন্নত পশুৰ স্বাস্থ্য, কল্যাণ, আৰু উৎপাদনশীলতা) পূৰণ কৰা খাদ্য সংযোজক আৰু উন্নয়নকাৰীৰ বিকাশ শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু বাণিজ্যিক উন্নয়ন দুয়োটা দিশৰ পৰাই অতি আগ্ৰহৰ বিষয় (৫, ৯)। বিভিন্ন ধৰণৰ বাণিজ্যিক খাদ্য সংযোজক পদাৰ্থ পশু খাদ্যৰ বজাৰত প্ৰৱেশ কৰিছে, য’ত প্ৰ’বায়টিক, প্ৰিবায়টিক, বিভিন্ন উদ্ভিদৰ উৎসৰ পৰা অহা আৱশ্যকীয় তেল আৰু আনুষংগিক যৌগ, আৰু এলডিহাইডৰ দৰে ৰাসায়নিক পদাৰ্থ (১০–১৪)। হাঁহ-কুকুৰাত সাধাৰণতে ব্যৱহৃত অন্যান্য বাণিজ্যিক খাদ্য সংযোজকসমূহৰ ভিতৰত বেক্টেৰিয়াফেজ, জিংক অক্সাইড, বহিৰ্জাতীয় এনজাইম, প্ৰতিযোগিতামূলক বৰ্জনৰ সামগ্ৰী আৰু এচিডিক যৌগ আদি অন্তৰ্ভুক্ত (১৫, ১৬)।
বৰ্তমানৰ ৰাসায়নিক খাদ্য যোগকৰণৰ ভিতৰত এলডিহাইড আৰু জৈৱিক এচিড ঐতিহাসিকভাৱে আটাইতকৈ বেছি অধ্যয়ন আৰু ব্যৱহৃত যৌগ (12, 17–21)। জৈৱিক এচিড বিশেষকৈ চুটি শৃংখলাযুক্ত ফেটি এচিড (SCFA) ৰোগ সৃষ্টিকাৰী বেক্টেৰিয়াৰ সুপৰিচিত বিৰোধী। এই জৈৱিক এচিডবোৰ খাদ্য সংযোজক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় কেৱল খাদ্যৰ মেট্ৰিক্সত ৰোগকাৰক জীৱাণুৰ উপস্থিতি সীমিত কৰিবলৈ নহয়, গেষ্ট্ৰাইটিছৰ কাৰ্য্যত সক্ৰিয় প্ৰভাৱ পেলাবলৈও (১৭, ২০–২৪)। ইয়াৰ উপৰিও পাচনতন্ত্ৰত অন্ত্ৰৰ উদ্ভিদৰ দ্বাৰা কিম্বন কৰি এছচিএফএ উৎপন্ন হয় আৰু কিছুমান প্ৰ’বায়টিক আৰু প্ৰিবায়টিকৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত গ্ৰহণ কৰা ৰোগকাৰক জীৱাণুক প্ৰতিহত কৰাৰ ক্ষমতাত যান্ত্ৰিক ভূমিকা পালন কৰে বুলি ভবা হয় (২১, ২৩, ২৫)।
বছৰ বছৰ ধৰি বিভিন্ন চুটি শৃংখলাযুক্ত ফেটি এচিডে (SCFA) খাদ্য সংযোজক হিচাপে বহুত মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰি আহিছে। বিশেষকৈ প্ৰপিঅ'নেট, বিউটাইৰেট আৰু ফৰ্মেট বহুতো অধ্যয়ন আৰু বাণিজ্যিক প্ৰয়োগৰ বিষয় হৈ পৰিছে (১৭, ২০, ২১, ২৩, ২৪, ২৬)। প্ৰাথমিক অধ্যয়নসমূহে পশু আৰু হাঁহ-কুকুৰাৰ খাদ্যত খাদ্যজনিত ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণু নিয়ন্ত্ৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল যদিও শেহতীয়া অধ্যয়নসমূহে পশুৰ কাৰ্য্যক্ষমতা আৰু গেষ্ট্ৰাইটিছৰ স্বাস্থ্যৰ সামগ্ৰিক উন্নতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে (২০, ২১, ২৪)। জৈৱিক এচিড খাদ্য সংযোজক হিচাপে এচিটেট, প্ৰপিঅ'নেট আৰু বিউটাইৰেটে বহু মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছে, ইয়াৰ ভিতৰত ফৰ্মিক এচিডো এক আশাব্যঞ্জক প্ৰাৰ্থী (২১, ২৩)। ফৰ্মিক এচিডৰ খাদ্য সুৰক্ষাৰ দিশসমূহৰ ওপৰত বহু মনোযোগ দিয়া হৈছে, বিশেষকৈ পশুধনৰ খাদ্যত খাদ্যজনিত ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হ্ৰাস কৰা। অৱশ্যে অন্যান্য সম্ভাৱ্য ব্যৱহাৰৰ কথাও বিবেচনা কৰা হৈছে। এই পৰ্যালোচনাৰ সামগ্ৰিক উদ্দেশ্য হৈছে পশুধনৰ খাদ্য উন্নতকাৰী হিচাপে ফৰ্মিক এচিডৰ ইতিহাস আৰু বৰ্তমানৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰা (চিত্ৰ ১)। এই অধ্যয়নত আমি ফৰ্মিক এচিডৰ এন্টিবেক্টেৰিয়েল ব্যৱস্থা পৰীক্ষা কৰিম। ইয়াৰ উপৰিও আমি পশুধন আৰু হাঁহ-কুকুৰাৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱৰ ওপৰত অধিক দৃষ্টি নিক্ষেপ কৰিম আৰু ইয়াৰ ফলপ্ৰসূতা বৃদ্ধিৰ সম্ভাৱ্য পদ্ধতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিম।
এই পৰ্যালোচনাত আলোচনা কৰা বিষয়সমূহৰ মাইণ্ড মেপ। বিশেষকৈ তলত উল্লেখ কৰা সাধাৰণ লক্ষ্যসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছিল: পশুধনৰ খাদ্য উন্নতকাৰী হিচাপে ফৰ্মিক এচিডৰ ইতিহাস আৰু বৰ্তমানৰ অৱস্থা, ফৰ্মিক এচিডৰ এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল ব্যৱস্থা আৰু পশু আৰু হাঁহ-কুকুৰাৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰভাৱ, আৰু কাৰ্যকাৰিতা উন্নত কৰাৰ সম্ভাৱ্য পদ্ধতিসমূহ বৰ্ণনা কৰা।
পশুধন আৰু হাঁহ-কুকুৰাৰ বাবে খাদ্য উৎপাদন কৰাটো এক জটিল কাৰ্য্য, য'ত শস্যৰ ভৌতিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণ (যেনে, কণিকাৰ আকাৰ হ্ৰাস কৰিবলৈ মিলিং), পেলেটিঙৰ বাবে তাপীয় প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, আৰু প্ৰাণীৰ নিৰ্দিষ্ট পুষ্টিৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি খাদ্যত একাধিক পুষ্টিকৰ উপাদান যোগ কৰা আদি একাধিক পদক্ষেপ জড়িত হৈ থাকে (২৭)। এই জটিলতাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণে শস্যক খাদ্য মিলত উপনীত হোৱাৰ আগতে, মিলিং কৰাৰ সময়ত আৰু তাৰ পিছত পৰিবহণ আৰু যৌগিক খাদ্য ৰেচনত খাদ্য দিয়াৰ সময়ত বিভিন্ন পৰিৱেশগত কাৰকৰ সন্মুখীন হোৱাটো আচৰিত কথা নহয় (৯, ২১, ২৮)। এইদৰে বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি খাদ্যত অণুজীৱৰ এক অতি বৈচিত্ৰময় গোট চিনাক্ত কৰা হৈছে, য’ত কেৱল বেক্টেৰিয়াকে নহয়, বেক্টেৰিয়াফেজ, ভেঁকুৰ আৰু ঈষ্টো অন্তৰ্ভুক্ত (9, 21, 28–31)। এই দূষকবোৰৰ কিছুমান যেনে কিছুমান ভেঁকুৰে মাইক’টক্সিন উৎপন্ন কৰিব পাৰে যিয়ে জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ সৃষ্টি কৰে (৩২–৩৫)।
বেক্টেৰিয়াৰ জনসংখ্যা তুলনামূলকভাৱে বৈচিত্ৰময় হ’ব পাৰে আৰু কিছু পৰিমাণে অণুজীৱ পৃথকীকৰণ আৰু চিনাক্তকৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা নিজ নিজ পদ্ধতিৰ লগতে নমুনাৰ উৎসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। উদাহৰণস্বৰূপে, পেলেটিঙৰ সৈতে জড়িত তাপ পৰিশোধনৰ পূৰ্বে মাইক্ৰ'বায়'লজিকেল কম্পোজিচন প্ৰফাইল পৃথক হ'ব পাৰে (36)। যদিও ধ্ৰুপদী কালচাৰ আৰু প্লেট প্লেটিং পদ্ধতিয়ে কিছু তথ্য প্ৰদান কৰিছে, শেহতীয়াকৈ 16S rRNA জিন-ভিত্তিক পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ ক্ৰমবিন্যাস (NGS) পদ্ধতিৰ প্ৰয়োগে খাদ্যৰ মাইক্ৰ'বায়'ম সম্প্ৰদায়ৰ অধিক বিস্তৃত মূল্যায়ন প্ৰদান কৰিছে (9)। যেতিয়া Solanki et al. (৩৭)এ পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণৰ ধূমপানকাৰী ফছফিনৰ উপস্থিতিত কিছু সময়ৰ বাবে জমা কৰা ঘেঁহুৰ শস্যৰ বেক্টেৰিয়াৰ মাইক্ৰ’বায়’ম পৰীক্ষা কৰিলে, তেওঁলোকে দেখিলে যে চপোৱাৰ পিছত আৰু ৩ মাহৰ সংৰক্ষণৰ পিছত মাইক্ৰ’বায়’মটো অধিক বৈচিত্ৰময়। তদুপৰি সোলাংকি আৰু অন্যান্যই ড. (৩৭) (৩৭)এ প্ৰমাণ কৰিলে যে ঘেঁহুৰ শস্যত প্ৰটিঅ’বেক্টেৰিয়া, ফাৰ্মিকিউটছ, এক্টিনোবেক্টেৰিয়া, বেক্টেৰ’ইডেটছ আৰু প্লেংকট’মাইচেছ প্ৰধান ফাইলা, বেচিলাছ, আৰ্উইনিয়া আৰু ছ্যুড’ম’নাছ প্ৰধান প্ৰজাতি আৰু এণ্টেৰ’বেক্টেৰিয়াচিয়াই ইয়াৰ সামান্য অংশ গঠন কৰে। শ্ৰেণীবিভাজনৰ তুলনাৰ ভিত্তিত তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ফছফিন ধূমপানে বেক্টেৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন ঘটায় যদিও ভেঁকুৰৰ বৈচিত্ৰ্যত কোনো প্ৰভাৱ পেলোৱা নাই।
সোলাংকি আৰু অন্যান্য। (৩৭)এ দেখুৱাইছে যে খাদ্যৰ উৎসত খাদ্যজনিত ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুও থাকিব পাৰে যিয়ে মাইক্ৰ’বায়’মত এণ্টেৰ’বেক্টেৰিয়াচিয়া ধৰা পৰাৰ ভিত্তিত জনস্বাস্থ্যৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। খাদ্যজনিত ৰোগকাৰক যেনে ক্লষ্ট্ৰিডিয়াম পাৰফ্ৰিঞ্জেন্স, ক্লষ্ট্ৰিডিয়াম বটুলিনাম, ছালমোনেলা, কেম্পাইলবেক্টেৰ, ইস্কেৰচিয়া কলাই O157:H7, আৰু লিষ্টেৰিয়া মনোচাইট’জেনছ পশুৰ খাদ্য আৰু চাইলেজৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হৈছে (9, 31, 38)। পশু আৰু হাঁহ-কুকুৰাৰ খাদ্যত অন্যান্য খাদ্যজনিত ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুৰ স্থায়িত্ব বৰ্তমান জানিব পৰা হোৱা নাই। Ge et al. (৩৯)এ ২০০ৰো অধিক পশুৰ খাদ্যৰ উপাদান পৰীক্ষা কৰিছিল আৰু ছালমোনেলা, ই.কলাই, আৰু এণ্টেৰ’ক’চি পৃথক কৰিছিল, কিন্তু ই.কলাই O157:H7 বা কেম্পাইল’বেক্টেৰ ধৰা পৰা নাছিল। কিন্তু শুকান খাদ্যৰ দৰে মেট্ৰিচে ৰোগ সৃষ্টিকাৰী ই.কলাইৰ উৎস হিচাপে কাম কৰিব পাৰে। ২০১৬ চনত মানৱ ৰোগৰ সৈতে জড়িত শ্বিগা টক্সিন উৎপাদনকাৰী ইস্কেৰচিয়া কলাই (STEC) চেৰ’গ্ৰুপ O121 আৰু O26ৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ উৎস বিচাৰি উলিওৱাত ক্ৰ’ আৰু অন্যান্যই ড. (৪০)এ খাদ্য সামগ্ৰীৰ পৰা পোৱা পৃথকীকৰণৰ সৈতে ক্লিনিকেল পৃথকীকৰণ তুলনা কৰিবলৈ গোটেই জিনম ক্ৰমবিন্যাস ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই তুলনাৰ ভিত্তিত তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে সম্ভাৱ্য উৎস হ’ল আটা মিলৰ পৰা কম আৰ্দ্ৰতাযুক্ত কেঁচা ঘেঁহুৰ আটা। ঘেঁহুৰ আটাত আৰ্দ্ৰতা কম হোৱাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে কম আৰ্দ্ৰতা থকা পশুৰ খাদ্যতো STEC জীয়াই থাকিব পাৰে। কিন্তু ক্ৰ’ৱে আৰু অন্যান্যৰ দৰে ড. (৪০) মন কৰিব, আটাৰ নমুনাৰ পৰা STEC পৃথক কৰাটো কঠিন আৰু পৰ্যাপ্ত সংখ্যক বেক্টেৰিয়াৰ কোষ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ ইমিউন’মেগনেটিক পৃথকীকৰণ পদ্ধতিৰ প্ৰয়োজন হয়। একেধৰণৰ নিদান প্ৰক্ৰিয়াই পশুৰ খাদ্যত বিৰল খাদ্যজনিত ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণু ধৰা পেলোৱা আৰু পৃথক কৰাটোও জটিল কৰি তুলিব পাৰে। ধৰা পেলোৱাত অসুবিধাৰ কাৰণ কম আৰ্দ্ৰতা থকা মেট্ৰিচত এই ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুবোৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি থকাৰ বাবেও হ’ব পাৰে। ফৰ্ঘনী আৰু অন্যান্য। (৪১)এ দেখুৱাইছে যে কোঠাৰ উষ্ণতাত সংৰক্ষণ কৰা আৰু এণ্টেৰ’হেমৰেজিক ইস্কেৰচিয়া কলাই (EHEC) চেৰ’গ্ৰুপ O45, O121, আৰু O145 আৰু ছালমোনেলা (S. Typhimurium, S. Agona, S. Enteritidis, আৰু S. Anatum)ৰ মিশ্ৰণেৰে টিকাকৰণ কৰা ঘেঁহুৰ আটা ৮৪ আৰু ১১২ দিনত পৰিমাণীকৰণযোগ্য আৰু এতিয়াও ধৰা পৰা যায় ২৪ আৰু ৫২ সপ্তাহ।
ঐতিহাসিকভাৱে পৰম্পৰাগত কালচাৰ পদ্ধতিৰে পশু আৰু হাঁহ-কুকুৰাৰ খাদ্যৰ পৰা কেম্পাইলবেক্টৰক কেতিয়াও পৃথক কৰা হোৱা নাই (৩৮, ৩৯), যদিও হাঁহ-কুকুৰা আৰু হাঁহ-কুকুৰাৰ সামগ্ৰীৰ গেষ্ট্ৰাইটিছৰ পৰা কেম্পাইলবেক্টৰক সহজেই পৃথক কৰিব পাৰি (৪২, ৪৩)। কিন্তু সম্ভাৱ্য উৎস হিচাপে খাদ্যৰ সুবিধা এতিয়াও আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, আলভেছ আৰু অন্যান্যই ড. (৪৪)এ প্ৰমাণ কৰিলে যে মোটা কুকুৰাৰ খাদ্যত চি জেজুনি টিকাকৰণ আৰু তাৰ পিছত খাদ্য দুটা ভিন্ন উষ্ণতাত ৩ বা ৫ দিনৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰাৰ ফলত জীৱন ধাৰণযোগ্য চি জেজুনি পুনৰুদ্ধাৰ হয় আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত আনকি ইয়াৰ প্ৰসাৰও হয়। তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে হাঁহ-কুকুৰাৰ খাদ্যত চি জেজুনি নিশ্চিতভাৱে জীয়াই থাকিব পাৰে আৰু সেয়েহে কুকুৰাৰ বাবে সংক্ৰমণৰ সম্ভাৱ্য উৎস হ’ব পাৰে।
পশু আৰু হাঁহ-কুকুৰাৰ খাদ্যৰ ছালমোনেলা দূষণে বিগত সময়ছোৱাত বহু মনোযোগ লাভ কৰিছে আৰু খাদ্যৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষভাৱে প্ৰযোজ্য ধৰা পেলোৱা পদ্ধতি বিকশিত কৰাৰ বাবে আৰু অধিক ফলপ্ৰসূ নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থা বিচাৰি উলিওৱাৰ বাবে চলি থকা প্ৰচেষ্টাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈয়েই আছে (১২, ২৬, ৩০, ৪৫–৫৩)। বছৰ বছৰ ধৰি বহু অধ্যয়নে বিভিন্ন খাদ্য প্ৰতিষ্ঠান আৰু খাদ্য মিলত ছালমোনেলাৰ পৃথকীকৰণ আৰু বৈশিষ্ট্য পৰীক্ষা কৰিছে (৩৮, ৩৯, ৫৪–৬১)। সামগ্ৰিকভাৱে এই অধ্যয়নসমূহে ইংগিত দিয়ে যে বিভিন্ন খাদ্যৰ উপাদান, খাদ্যৰ উৎস, খাদ্যৰ প্ৰকাৰ, আৰু খাদ্য উৎপাদন কাৰ্য্যৰ পৰা ছালমোনেলা পৃথক কৰিব পাৰি। পৃথক কৰা প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ হাৰ আৰু প্ৰধান ছালমোনেলা চেৰ’টাইপসমূহো ভিন্ন আছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, লি আৰু অন্যান্যই ড. (৫৭)এ ছালমোনেলা এছপিপিৰ উপস্থিতি নিশ্চিত কৰিছিল। ২০০২ চনৰ পৰা ২০০৯ চনৰ তথ্য সংগ্ৰহৰ সময়ছোৱাত সম্পূৰ্ণ পশুৰ খাদ্য, খাদ্যৰ উপাদান, পোহনীয়া জন্তুৰ খাদ্য, পোহনীয়া জন্তুৰ খাদ্য, আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ পৰিপূৰক আদিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ২০৫৮টা নমুনাৰ ১২.৫%ত ইয়াক ধৰা পৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও পজিটিভ পোৱা ১২.৫% ছালমোনেলাৰ নমুনাত ধৰা পৰা আটাইতকৈ সাধাৰণ চেৰ’টাইপ আছিল এছ চেনফ্টেনবাৰ্গ আৰু এছ মণ্টেভিডিঅ’ (৫৭)। টেক্সাছত খাবলৈ প্ৰস্তুত খাদ্য আৰু পশুৰ খাদ্যৰ উপজাত সামগ্ৰীৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত Hsieh et al. (৫৮)এ ৰিপ’ৰ্ট কৰিছে যে ছালমোনেলাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ সৰ্বাধিক মাছৰ গুড়িত, তাৰ পিছতে পশুৰ প্ৰ’টিন, য’ত এছ এমবাংকা আৰু এছ মণ্টেভিডিঅ’ আটাইতকৈ সাধাৰণ চেৰ’টাইপ। খাদ্য মিলসমূহেও উপাদান মিহলোৱা আৰু যোগ কৰাৰ সময়ত খাদ্য দূষণৰ কেইবাটাও সম্ভাৱ্য বিন্দু উপস্থাপন কৰে (৯, ৫৬, ৬১)। Magossi et al. (৬১)এ প্ৰমাণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল যে আমেৰিকাত খাদ্য উৎপাদনৰ সময়ত একাধিক বিন্দু দূষণ হ’ব পাৰে। আচলতে মাগোছি আৰু অন্যান্যই ড. (৬১)এ আমেৰিকাৰ আঠখন ৰাজ্যৰ ১১টা খাদ্য মিলত (মুঠ ১২টা নমুনা সংগ্ৰহৰ স্থান) অন্ততঃ এটা ধনাত্মক ছালমোনেলা কালচাৰ পোৱা গৈছে। খাদ্য পৰিচালনা, পৰিবহণ আৰু দৈনিক খুৱাই দিয়াৰ সময়ত ছালমন’লা দূষণৰ সম্ভাৱনাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি, গোটেই পশু উৎপাদন চক্ৰটোত অণুজীৱৰ দূষণৰ মাত্ৰা কম আৰু বজাই ৰাখিব পৰা খাদ্য সংযোজক বিকশিত কৰাৰ বাবে উল্লেখযোগ্য প্ৰচেষ্টা চলোৱাটো আচৰিত কথা নহয়।
ফৰ্মিক এচিডৰ প্ৰতি ছালমোনেলাৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰতিক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে বহুত কমেইহে জনা যায়। অৱশ্যে হুয়াং আৰু অন্যান্যই ড. (৬২)এ ইংগিত দিছিল যে স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত ফৰ্মিক এচিড থাকে আৰু ছালমোনেলা এছ.পি.পি. ফৰ্মিক এচিড উৎপাদন কৰিবলৈ সক্ষম। হুয়াং আৰু অন্যান্যই ড. (৬২)এ ছালমোনেলা ভাইৰুলেন্স জিনৰ প্ৰকাশ ধৰা পেলাবলৈ মূল পথৰ ডিলিচন মিউটেণ্টৰ শৃংখলা ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু বিচাৰি উলিয়াইছিল যে ফৰ্মেটে ছালমোনেলাক Hep-2 এপিথেলিয়াল কোষ আক্ৰমণ কৰিবলৈ প্ৰৰোচিত কৰিবলৈ বিস্তাৰযোগ্য সংকেত হিচাপে কাম কৰিব পাৰে। শেহতীয়াকৈ লিউ আৰু অন্যান্যই ড. (৬৩)এ ছালমোনেলা টাইফিমিউৰিয়ামৰ পৰা এটা ফৰ্মেট পৰিবহণকাৰী FocA পৃথক কৰিছিল যিয়ে pH ৭.০ ত এটা নিৰ্দিষ্ট ফৰ্মেট চ্যানেল হিচাপে কাম কৰে কিন্তু উচ্চ বাহ্যিক pH ত নিষ্ক্ৰিয় ৰপ্তানি চ্যানেল হিচাপে বা কম pH ত গৌণ সক্ৰিয় ফৰ্মেট/হাইড্ৰজেন আয়ন আমদানি চ্যানেল হিচাপেও কাম কৰিব পাৰে। কিন্তু এই অধ্যয়ন এছ টাইফিমুৰিয়ামৰ এটা চেৰ’টাইপৰ ওপৰতহে কৰা হৈছিল। প্ৰশ্নটো হ’ল যে সকলো চেৰ’টাইপে ফৰ্মিক এচিডৰ প্ৰতি একে ধৰণৰ ব্যৱস্থাৰে প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰে নেকি? এইটো এটা জটিল গৱেষণামূলক প্ৰশ্ন হৈয়েই আছে যিটো ভৱিষ্যতৰ অধ্যয়নত সমাধান কৰা উচিত। ফলাফল যিয়েই নহওক কিয়, খাদ্যত ছালমন’লাৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ এচিড পৰিপূৰক ব্যৱহাৰৰ সাধাৰণ পৰামৰ্শ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত পৰীক্ষা পৰীক্ষাত একাধিক ছালম’নেলা চেৰ’টাইপ বা আনকি প্ৰতিটো চেৰ’টাইপৰ একাধিক ষ্ট্ৰেইন ব্যৱহাৰ কৰাটো বিবেচনাপূৰ্ণ হৈয়েই থাকে। নতুন পদ্ধতি, যেনে একেটা চেৰ'টাইপৰ বিভিন্ন উপগোটক পৃথক কৰিবলৈ ষ্ট্ৰেইনক এনকোড কৰিবলৈ জেনেটিক বাৰকডিঙৰ ব্যৱহাৰ (9, 64), সিদ্ধান্ত আৰু পাৰ্থক্যৰ ব্যাখ্যাত প্ৰভাৱ পেলাব পৰা সুক্ষ্ম পাৰ্থক্যসমূহ বিবেচনা কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে।
ফৰ্মেটৰ ৰাসায়নিক প্ৰকৃতি আৰু বিচ্ছেদ ৰূপটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ হ’ব পাৰে। ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত বেয়াৰ আৰু অন্যান্যই ড. (৬৫–৬৭)এ প্ৰমাণ কৰিছিল যে এণ্টেৰ'ককাছ ফেচিয়াম, কেম্পাইলবেক্টেৰ জেজুনি আৰু কেম্পাইলবেক্টেৰ কলাইৰ প্ৰতিৰোধ বিচ্ছিন্ন ফৰ্মিক এচিডৰ পৰিমাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আৰু ই পি এইচ বা অবিচ্ছেদ্য ফৰ্মিক এচিডৰ পৰা স্বাধীন। বেক্টেৰিয়াবোৰ যি ফৰ্মেটৰ ৰাসায়নিক ৰূপৰ সংস্পৰ্শলৈ আহে, সেইটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ যেন লাগে। কোভাণ্ডা আৰু অন্যান্য। (৬৮)এ কেইবাটাও গ্ৰাম-ঋণাত্মক আৰু গ্ৰাম-ধনাত্মক জীৱৰ পৰীক্ষা কৰিছিল আৰু ছডিয়াম ফৰ্মেট (৫০০–২৫,০০০ মিলিগ্ৰাম/লিটাৰ) আৰু ছডিয়াম ফৰ্মেট আৰু মুক্ত ফৰ্মেটৰ মিশ্ৰণ (৪০/৬০ মিটাৰ/v; ১০–১০,০০০ মিলিগ্ৰাম/লিটাৰ)ৰ নূন্যতম প্ৰতিৰোধক ঘনত্ব (MICs) তুলনা কৰিছিল। এম আই চি মানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তেওঁলোকে দেখিলে যে ছডিয়াম ফৰ্মেট কেৱল কেম্পাইলবেক্টেৰ জেজুনি, ক্লষ্ট্ৰিডিয়াম পাৰফ্ৰিঞ্জেন্স, ষ্ট্ৰেপ্ট’ককাছ ছুইছ, আৰু ষ্ট্ৰেপ্ট’ককাছ নিউমোনিয়াৰ বিৰুদ্ধেহে প্ৰতিৰোধক আছিল, কিন্তু ইস্কেৰচিয়া কলাই, ছালমোনেলা টাইফিমিউৰিয়াম বা এণ্টেৰ’ককাছ ফেকেলিছৰ বিৰুদ্ধে নহয়। ইয়াৰ বিপৰীতে ছডিয়াম ফৰ্মেট আৰু মুক্ত ছডিয়াম ফৰ্মেটৰ মিশ্ৰণে সকলো জীৱৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধক আছিল, যাৰ ফলত লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে মুক্ত ফৰ্মিক এচিডৰ বেছিভাগ এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল গুণ আছে। এই দুটা ৰাসায়নিক ৰূপৰ বিভিন্ন অনুপাত পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰাটো আকৰ্ষণীয় হ’ব যে মিশ্ৰিত সূত্ৰত উপস্থিত ফৰ্মিক এচিডৰ মাত্ৰা আৰু ১০০% ফৰ্মিক এচিডৰ প্ৰতি সঁহাৰিৰ সৈতে এমআইচি মানৰ পৰিসৰ সম্পৰ্কিত নেকি।
গোমেজ-গাৰ্চিয়া আৰু অন্যান্য। (৬৯)এ গাহৰিৰ পৰা পোৱা ইস্কেৰচিয়া কলাই, ছালমোনেলা আৰু ক্লষ্ট্ৰিডিয়াম পাৰফ্ৰিঞ্জেনৰ একাধিক পৃথকীকৰণৰ বিৰুদ্ধে আৱশ্যকীয় তেল আৰু জৈৱিক এচিড (যেনে ফৰ্মিক এচিড)ৰ সংমিশ্ৰণ পৰীক্ষা কৰিছিল। তেওঁলোকে গাহৰিৰ পৃথকীকৰণৰ বিৰুদ্ধে ফৰ্মিক এচিডকে ধৰি ছটা জৈৱিক এচিড আৰু ছটা আৱশ্যকীয় তেলৰ কাৰ্যকাৰিতা পৰীক্ষা কৰিছিল, ফৰ্মেলডিহাইডক ধনাত্মক নিয়ন্ত্ৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি। গোমেজ-গাৰ্চিয়া আৰু অন্যান্য। (৬৯)এ ইস্কেৰচিয়া কলাই (৬০০ আৰু ২৪০০ পিপিএম, ৪), ছালমোনেলা (৬০০ আৰু ২৪০০ পিপিএম, ৪), আৰু ক্লষ্ট্ৰিডিয়াম পাৰফ্ৰিঞ্জেন (১২০০ আৰু ২৪০০ পিপিএম, ২)ৰ বিৰুদ্ধে ফৰ্মিক এচিডৰ MIC50, MBC50, আৰু MIC50/MBC50 নিৰ্ণয় কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত ফৰ্মিক এচিড সকলো জৈৱিক এচিডৰ বিৰুদ্ধে অধিক ফলপ্ৰসূ হোৱা দেখা গৈছিল ই কলাই আৰু ছালমোনেলা। (৬৯) ফৰ্মিক এচিডৰ আণৱিক আকাৰ সৰু আৰু দীঘল শৃংখলৰ বাবে ইস্কেৰচিয়া কলাই আৰু ছালমোনেলাৰ বিৰুদ্ধে ফলপ্ৰসূ (৭০)।
বেয়াৰ আৰু অন্যান্যই ড. গাহৰিৰ পৰা পৃথক কৰা কেম্পাইলবেক্টেৰ ষ্ট্ৰেইন (66) আৰু হাঁহ-কুকুৰাৰ পৰা পৃথক কৰা কেম্পাইলবেক্টেৰ জেজুনি ষ্ট্ৰেইন (67) পৰীক্ষা কৰিছিল আৰু দেখুৱাইছিল যে ফৰ্মিক এচিড অন্য জৈৱিক এচিডৰ বাবে জুখি উলিওৱা এমআইচি প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ ঘনত্বত বিচ্ছিন্ন হয়। কিন্তু ফৰ্মিক এচিডকে ধৰি এই এচিডবোৰৰ আপেক্ষিক শক্তিক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে কাৰণ কেম্পাইলবেক্টেৰে এই এচিডবোৰক ছাবষ্ট্ৰেট হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে (৬৬, ৬৭)। চি জেজুনিৰ এচিডৰ ব্যৱহাৰ আচৰিত নহয় কাৰণ ইয়াৰ ননগ্লাইকোলাইটিক বিপাকীয় ক্ৰিয়া দেখা গৈছে। এইদৰে, চি. জেজুনিৰ কাৰ্বহাইড্ৰেট বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ বাবে সীমিত ক্ষমতা আছে আৰু ইয়াৰ শক্তি বিপাকীয় ক্ৰিয়া আৰু জৈৱসংশ্লেষণ কাৰ্য্যকলাপৰ বেছিভাগৰ বাবে এমিনো এচিড আৰু জৈৱিক এচিডৰ পৰা গ্লুক'নিঅ'জেনেছিছৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল (71, 72)। লাইন আৰু অন্যান্যৰ এটা প্ৰাৰম্ভিক অধ্যয়ন। (৭৩)এ ১৯০টা কাৰ্বন উৎস যুক্ত ফেন’টাইপিক এৰে ব্যৱহাৰ কৰি দেখুৱাইছে যে চি.জেজুনি ১১১৬৮(জিএছ)-এ জৈৱিক এচিডক কাৰ্বন উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ বেছিভাগেই ট্ৰাইকাৰ্বক্সিলিক এচিড চক্ৰৰ মধ্যৱৰ্তী। Wagli et al.ৰ দ্বাৰা অধিক অধ্যয়ন। (৭৪)এ ফেন’টাইপিক কাৰ্বন ব্যৱহাৰৰ এৰে ব্যৱহাৰ কৰি দেখুৱাইছে যে তেওঁলোকৰ অধ্যয়নত পৰীক্ষা কৰা চি.জেজুনি আৰু ই.কলাই ষ্ট্ৰেইনসমূহ কাৰ্বনৰ উৎস হিচাপে জৈৱিক এচিডৰ ওপৰত বৃদ্ধি হ’বলৈ সক্ষম। ফৰ্মেট হৈছে চি.জেজুনিৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস শক্তি বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ বাবে প্ৰধান ইলেক্ট্ৰন দাতা আৰু সেয়েহে চি.জেজুনিৰ বাবে প্ৰধান শক্তিৰ উৎস (৭১, ৭৫)। চি. জেজুনিয়ে ফৰ্মেটক হাইড্ৰজেন দাতা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয় এটা মেমব্ৰেন-বাউণ্ড ফৰ্মেট ডিহাইড্ৰ'জেনেজ কমপ্লেক্সৰ জৰিয়তে যিয়ে ফৰ্মেটক কাৰ্বন ডাই অক্সাইড, প্ৰ'টন আৰু ইলেক্ট্ৰনলৈ অক্সিডাইজ কৰে আৰু শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ বাবে ইলেক্ট্ৰন দাতা হিচাপে কাম কৰে (72)।
ফৰ্মিক এচিডৰ এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল খাদ্য উন্নতকাৰী হিচাপে ব্যৱহাৰৰ ইতিহাস বহু পুৰণি যদিও কিছুমান পোকে এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল প্ৰতিৰক্ষা ৰাসায়নিক হিচাপে ব্যৱহাৰৰ বাবেও ফৰ্মিক এচিড উৎপাদন কৰিব পাৰে। ৰছিনি আৰু অন্যান্যই ড. (৭৬)এ প্ৰায় ৩৫০ বছৰ আগতে ৰেই (৭৭) বৰ্ণনা কৰা পিঁপৰাৰ এচিডিক ৰসৰ এটা উপাদান হ’ব পাৰে বুলি ফৰ্মিক এচিড হ’ব পাৰে। তেতিয়াৰ পৰাই পিঁপৰা আৰু অন্যান্য পোক-পৰুৱাৰ ফৰ্মিক এচিড উৎপাদনৰ বিষয়ে আমাৰ বুজাবুজি যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে আৰু এতিয়া জনা গৈছে যে এই প্ৰক্ৰিয়াটো পোক-পৰুৱাৰ জটিল বিষাক্ত পদাৰ্থ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অংশ (৭৮)। ষ্টিংলেছ মৌমাখি, পোইণ্টেড পিঁপৰা (Hymenoptera: Apidae), মাটিৰ ভেকুলী (Galerita lecontei আৰু G. janus), ষ্টিংলেছ পিঁপৰা (Formicinae), আৰু কিছুমান মথৰ পলু (Lepidoptera: Myrmecophaga)কে ধৰি বিভিন্ন গোটৰ পোক-পৰুৱাই প্ৰতিৰক্ষামূলক ৰাসায়নিক হিচাপে ফৰ্মিক এচিড উৎপন্ন কৰা বুলি জনা যায় (76, 78–82)।
পিঁপৰাৰ বৈশিষ্ট্য হয়তো সৰ্বোত্তম কাৰণ ইহঁতৰ এচিডোচাইট থাকে, বিশেষ খোলা থাকে যিয়ে ইহঁতক মূলতঃ ফৰ্মিক এচিডৰ দ্বাৰা গঠিত বিষ স্প্ৰে কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে (৮২)। পিঁপৰাবোৰে চেৰিনক পূৰ্বসূৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে আৰু ইহঁতৰ বিষাক্ত গ্ৰন্থিত বৃহৎ পৰিমাণৰ ফৰ্মেট জমা কৰে, যিবোৰ স্প্ৰে নকৰালৈকে ফৰ্মেটৰ চাইট’টক্সিচিটিৰ পৰা গৃহস্থ পিঁপৰাক ৰক্ষা কৰিবলৈ যথেষ্ট পৰিমাণে অৱৰোধ কৰা হয় (78, 83)। ইহঁতে নিঃসৰণ কৰা ফৰ্মিক এচিডে (১) আন পিঁপৰাক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এলাৰ্ম ফেৰ’মন হিচাপে কাম কৰিব পাৰে; (২) প্ৰতিযোগী আৰু শিকাৰুৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰক্ষামূলক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ হ’ব লাগে; আৰু (৩) বাহৰ সামগ্ৰীৰ অংশ হিচাপে ৰেজিনৰ সৈতে সংযুক্ত হ'লে এন্টিফাংগেল আৰু এন্টিবেক্টেৰিয়েল এজেণ্ট হিচাপে কাম কৰে (৭৮, ৮২, ৮৪–৮৮)। পিঁপৰাৰ দ্বাৰা উৎপন্ন হোৱা ফৰ্মিক এচিডৰ এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল গুণ আছে, যাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ইয়াক স্থানীয় যোগকৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। এই কথা প্ৰমাণ কৰিছিল Bruch et al. (৮৮), যিয়ে ৰেজিনত কৃত্ৰিম ফৰ্মিক এচিড যোগ কৰি এন্টিফাংগেল কাৰ্য্যকলাপ যথেষ্ট উন্নত কৰিছিল। ফৰ্মিক এচিডৰ ফলপ্ৰসূতা আৰু ইয়াৰ জৈৱিক উপযোগিতাৰ আৰু এটা প্ৰমাণ হ’ল পেটৰ এচিড উৎপাদন কৰিব নোৱাৰা বিশাল এন্টিটেটাৰবোৰে ফৰ্মিক এচিডযুক্ত পিঁপৰা খাই নিজকে বিকল্প পাচন এচিড হিচাপে ঘন ফৰ্মিক এচিড যোগান ধৰে (৮৯)।
কৃষিক্ষেত্ৰত ফৰ্মিক এচিডৰ ব্যৱহাৰিক ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বহু বছৰ ধৰি বিবেচনা আৰু অধ্যয়ন চলি আহিছে। বিশেষকৈ পশুৰ খাদ্য আৰু চাইলেজত যোগকৰণ হিচাপে ফৰ্মিক এচিড ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কঠিন আৰু তৰল উভয় ৰূপত থকা ছডিয়াম ফৰ্মেটক সকলো প্ৰাণী প্ৰজাতি, গ্ৰাহক আৰু পৰিৱেশৰ বাবে নিৰাপদ বুলি গণ্য কৰা হয় (৯০)। তেওঁলোকৰ মূল্যায়নৰ ভিত্তিত (৯০) সকলো প্ৰাণী প্ৰজাতিৰ বাবে সৰ্বোচ্চ ঘনত্ব ১০,০০০ মিলিগ্ৰাম ফৰ্মিক এচিড সমতুল্য/কিলোগ্ৰাম খাদ্য নিৰাপদ বুলি ধৰা হৈছিল, আনহাতে সৰ্বোচ্চ ঘনত্ব ১২,০০০ মিলিগ্ৰাম ফৰ্মিক এচিড সমতুল্য/কিলোগ্ৰাম খাদ্য গাহৰিৰ বাবে নিৰাপদ বুলি ধৰা হৈছিল। পশু খাদ্য উন্নতকাৰী হিচাপে ফৰ্মিক এচিডৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত বহু বছৰ ধৰি অধ্যয়ন চলি আহিছে। পশু আৰু হাঁহ-কুকুৰাৰ খাদ্যত চাইলেজ সংৰক্ষক আৰু এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল এজেণ্ট হিচাপে ইয়াৰ বাণিজ্যিক মূল্য আছে বুলি ধৰা হয়।
এচিডৰ দৰে ৰাসায়নিক যোগকৰণ সদায় চাইলেজ উৎপাদন আৰু খাদ্য ব্যৱস্থাপনাৰ এক অবিচ্ছেদ্য উপাদান হৈ আহিছে (৯১, ৯২)। Borreani et al. (৯১)এ লক্ষ্য কৰিছে যে উচ্চমানৰ চাইলেজৰ অনুকূল উৎপাদন লাভ কৰিবলৈ হ’লে যিমান পাৰি সিমান শুকান পদাৰ্থ ধৰি ৰাখি খাদ্যৰ গুণাগুণ বজাই ৰখাটো প্ৰয়োজনীয়। এনে অনুকূলনৰ ফল হ'ল এনজাইলিং প্ৰক্ৰিয়াৰ সকলো পৰ্যায়তে লোকচান কম কৰা: চাইল'ত প্ৰাৰম্ভিক বায়ুমণ্ডলীয় অৱস্থাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পৰৱৰ্তী কিম্বন, সংৰক্ষণ আৰু চাইল'টো খাদ্যৰ বাবে পুনৰ মুকলি কৰালৈকে। ক্ষেত্ৰৰ চাইলেজ উৎপাদন আৰু পৰৱৰ্তী চাইলেজ কিম্বন অনুকূল কৰাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতিসমূহ অন্য ঠাইত বিতংভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে (৯১, ৯৩-৯৫) আৰু ইয়াত বিতংভাৱে আলোচনা কৰা নহ’ব। মূল সমস্যাটো হ’ল চাইলেজত অক্সিজেন থকাৰ সময়ত ঈষ্ট আৰু ছাইৰ ফলত হোৱা অক্সিডেটিভ অৱক্ষয় (৯১, ৯২)। সেয়েহে নষ্ট হোৱাৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ প্ৰতিহত কৰিবলৈ জৈৱিক ইনকুলেণ্ট আৰু ৰাসায়নিক যোগকৰণৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে (৯১, ৯২)। চাইলেজ যোগকৰণৰ বাবে অন্যান্য বিবেচনাসমূহ হ'ল চাইলেজত উপস্থিত হ'ব পৰা ৰোগকাৰক (যেনে, ৰোগ সৃষ্টিকাৰী ই. কলাই, লিষ্টেৰিয়া, আৰু ছালমোনেলা) আৰু লগতে মাইক'টক্সিন উৎপাদনকাৰী ভেঁকুৰৰ বিস্তাৰ সীমিত কৰা (৯৬–৯৮)।
মেক আৰু অন্যান্য। (৯২) এ এচিডিক যোগকৰণক দুটা ভাগত ভাগ কৰিছিল। প্ৰপিঅ'নিক, এচিটিক, ছৰবিক আৰু বেনজ'ইক এচিডৰ দৰে এচিডে চেনি আৰু ছাইৰ বৃদ্ধি সীমিত কৰি ৰুমিনেণ্টক খুৱালে চাইলেজৰ বায়ুমণ্ডলীয় স্থিৰতা বজাই ৰাখে (৯২)। মেক আৰু অন্যান্য। (৯২)এ ফৰ্মিক এচিডক অন্যান্য এচিডৰ পৰা পৃথক কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰত্যক্ষ এচিডিফায়াৰ বুলি বিবেচনা কৰিছিল যিয়ে চাইলেজ প্ৰটিনৰ অখণ্ডতা বজাই ৰাখি ক্লষ্ট্ৰিডিয়া আৰু নষ্ট হোৱা অণুজীৱক বাধা দিয়ে। কাৰ্যক্ষেত্ৰত নিমখহীন ৰূপত থকা এচিডৰ জাৰণকাৰী গুণৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ ইহঁতৰ নিমখৰ ৰূপটোৱেই আটাইতকৈ সাধাৰণ ৰাসায়নিক ৰূপ (৯১)। বহু গৱেষণা গোটে চাইলেজৰ বাবে এচিডিক যোগকৰণ হিচাপে ফৰ্মিক এচিডকো অধ্যয়ন কৰিছে। ফৰ্মিক এচিড ইয়াৰ দ্ৰুত এচিডিকৰণ সম্ভাৱনা আৰু চাইলেজৰ প্ৰটিন আৰু পানীত দ্ৰৱীভূত কাৰ্বহাইড্ৰেটৰ পৰিমাণ হ্ৰাস কৰা ক্ষতিকাৰক চাইলেজ অণুজীৱৰ বৃদ্ধিত ইয়াৰ প্ৰতিৰোধক প্ৰভাৱৰ বাবে জনাজাত (৯৯)। গতিকে He et al. (৯২) এ চাইলেজত থকা এচিডিক যোগকৰণৰ সৈতে ফৰ্মিক এচিড তুলনা কৰিছিল। (১০০)এ প্ৰমাণ কৰিলে যে ফৰ্মিক এচিডে ইস্কেৰচিয়া কলাইক বাধা দিব পাৰে আৰু চাইলেজৰ পি এইচ হ্ৰাস কৰিব পাৰে। ফৰ্মিক আৰু লেক্টিক এচিড উৎপাদন কৰা বেক্টেৰিয়াৰ সংস্কৃতিও চাইলেজত যোগ কৰি এচিডিফিকেশন আৰু জৈৱিক এচিড উৎপাদনক উদ্দীপিত কৰা হৈছিল (১০১)। আচলতে কুলি আৰু অন্যান্যই ড. (১০১)এ বিচাৰি উলিয়াইছে যে যেতিয়া চাইলেজক ৩% (w/v) ফৰ্মিক এচিডেৰে এচিডিকৰণ কৰা হয়, তেতিয়া লেক্টিক আৰু ফৰ্মিক এচিডৰ উৎপাদন ক্ৰমে ৮০০ আৰু ১০০০ মিলিগ্ৰাম জৈৱিক এচিড/১০০ গ্ৰাম নমুনাতকৈ অধিক হয়। মেক আৰু অন্যান্য। (৯২)এ ২০০০ চনৰ পৰা প্ৰকাশিত ফৰ্মিক এচিড আৰু অন্যান্য এচিডৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা আৰু/বা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা অধ্যয়নসমূহকে ধৰি চাইলেজ যোগকৰণ গৱেষণা সাহিত্যৰ বিশদ পৰ্যালোচনা কৰিছিল। গতিকে এই পৰ্যালোচনাত ব্যক্তিগত অধ্যয়নৰ বিষয়ে বিতংভাৱে আলোচনা কৰা নহ’ব বৰঞ্চ ৰাসায়নিক চাইলেজ যোগকৰণ হিচাপে ফৰ্মিক এচিডৰ ফলপ্ৰসূতাৰ সম্পৰ্কে কিছুমান মূল কথাৰ সাৰাংশহে উল্লেখ কৰা হ’ব। আনবাফাৰ আৰু বাফাৰযুক্ত ফৰ্মিক এচিড দুয়োটাৰে ওপৰত অধ্যয়ন কৰা হৈছে আৰু বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে ক্লষ্ট্ৰিডিয়াম এছ.পি.পি. ইয়াৰ আপেক্ষিক কাৰ্য্যকলাপ (কাৰ্বহাইড্ৰেট, প্ৰটিন, আৰু লেক্টেট গ্ৰহণ আৰু বিউটাইৰেট নিষ্কাশন) হ্ৰাস পোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, আনহাতে এমোনিয়া আৰু বিউটাইৰেটৰ উৎপাদন হ্ৰাস পায় আৰু শুকান পদাৰ্থ ধৰি ৰখা বৃদ্ধি পায় (92)। ফৰ্মিক এচিডৰ কাৰ্য্যক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত সীমাবদ্ধতা আছে যদিও ইয়াক অন্য এচিডৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি চাইলেজ যোগকৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাটোৱে এই সমস্যাসমূহৰ কিছুমান অতিক্ৰম কৰা যেন লাগে (৯২)।
ফৰ্মিক এচিডে মানুহৰ স্বাস্থ্যৰ প্ৰতি বিপদজনক ৰোগ সৃষ্টিকাৰী বেক্টেৰিয়াক বাধা দিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, পলি আৰু টামে (১০২) সৰু পৰীক্ষাগাৰৰ চাইল’ত তিনিটা ভিন্ন শুকান পদাৰ্থৰ মাত্ৰা (২০০, ৪৩০, আৰু ৫৪০ গ্ৰাম/কিলোগ্ৰাম) যুক্ত এল. তেওঁলোকে ৰিপ’ৰ্ট কৰিছে যে দুয়োটা চিকিৎসাই কম শুকান পদাৰ্থৰ চাইলেজত (২০০ গ্ৰাম/কিলোগ্ৰাম) এল.ম’ন’চাইট’জেনছ ধৰা নপৰা মাত্ৰালৈ হ্ৰাস কৰে। কিন্তু মধ্যমীয়া শুকান পদাৰ্থৰ চাইলেজত (৪৩০ গ্ৰাম/কিলোগ্ৰাম) ফৰ্মিক এচিড পৰিশোধিত চাইলেজত ৩০ দিনৰ পিছতো এল. এল.মন’চাইট’জেনছৰ হ্ৰাস কম পি এইচ, লেক্টিক এচিড আৰু সংযুক্ত অবিচ্ছেদ্য এচিডৰ সৈতে জড়িত যেন দেখা গৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, পলি আৰু টামে (১০২) লক্ষ্য কৰিছে যে লেক্টিক এচিড আৰু সংযুক্ত অবিচ্ছেদ্য এচিডৰ মাত্ৰা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, যাৰ কাৰণ হ’ব পাৰে যে অধিক শুকান পদাৰ্থৰ পৰিমাণ থকা চাইলেজৰ পৰা ফৰ্মিক এচিড পৰিশোধিত মাধ্যমত এল. ভৱিষ্যতে অন্যান্য সাধাৰণ চাইলেজ ৰোগকাৰক যেনে ছালমন’লা আৰু ৰোগ সৃষ্টিকাৰী ই.কলাইৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ অধ্যয়ন কৰা উচিত। 16S rDNA ক্ৰম বিশ্লেষণে সমগ্ৰ চাইলেজ মাইক্ৰ'বায়'লজিকেল সম্প্ৰদায়ৰ সামগ্ৰিক চাইলেজ মাইক্ৰ'বায়'লজিকেল জনসংখ্যাৰ পৰিৱৰ্তন চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰিব পাৰে যি ফৰ্মিক এচিডৰ উপস্থিতিত চাইলেজ কিম্বন বিভিন্ন পৰ্যায়ত ঘটে (103)। মাইক্ৰ'বায়'মৰ তথ্য লাভ কৰিলে চাইলেজ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়াৰ অগ্ৰগতি ভালদৰে ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিবলৈ আৰু উচ্চ চাইলেজৰ মান বজাই ৰাখিবলৈ অনুকূল যোগকৰণ সংমিশ্ৰণ বিকশিত কৰিবলৈ বিশ্লেষণাত্মক সমৰ্থন প্ৰদান কৰিব পাৰি।
শস্যভিত্তিক পশুৰ খাদ্যত ফৰ্মিক এচিডক এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল এজেণ্ট হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন শস্যৰ পৰা আহৰণ কৰা খাদ্য মেট্ৰিচৰ লগতে কিছুমান খাদ্যৰ উপাদান যেনে পশুৰ উপজাত সামগ্ৰীৰ ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুৰ মাত্ৰা সীমিত কৰা হয়। হাঁহ-কুকুৰা আৰু অন্যান্য প্ৰাণীৰ ৰোগকাৰক জনসংখ্যাৰ ওপৰত প্ৰভাৱক বহলভাৱে দুটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি: খাদ্যৰ ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুৰ জনসংখ্যাৰ ওপৰত প্ৰত্যক্ষ প্ৰভাৱ আৰু চিকিৎসা কৰা খাদ্য খোৱাৰ পিছত প্ৰাণীৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ নালীত উপনিবেশ স্থাপন কৰা ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুৰ ওপৰত পৰোক্ষ প্ৰভাৱ (২০, ২১, ১০৪)। স্পষ্টভাৱে এই দুটা শ্ৰেণীৰ মাজত পৰস্পৰৰ সম্পৰ্ক আছে, কিয়নো খাদ্যত ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুৰ সংখ্যা হ্ৰাস পালে প্ৰাণীটোৱে খাদ্য গ্ৰহণ কৰিলে উপনিবেশিকৰণ হ্ৰাস পাব লাগে। কিন্তু খাদ্যৰ মেট্ৰিক্সত যোগ কৰা বিশেষ এচিডৰ এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল গুণ কেইবাটাও কাৰকৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হ’ব পাৰে, যেনে খাদ্যৰ গঠন আৰু এচিড যোগ কৰাৰ ৰূপ (২১, ১০৫)।
ঐতিহাসিকভাৱে ফৰ্মিক এচিড আৰু অন্যান্য আনুষংগিক এচিডৰ ব্যৱহাৰে মূলতঃ পশু আৰু হাঁহ-কুকুৰাৰ খাদ্যত ছালমোনেলাৰ প্ৰত্যক্ষ নিয়ন্ত্ৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে (২১)। এই অধ্যয়নসমূহৰ ফলাফলসমূহ বিভিন্ন সময়ত প্ৰকাশিত কেইবাটাও পৰ্যালোচনাত বিতংভাৱে সংক্ষিপ্তভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে (১৮, ২১, ২৬, ৪৭, ১০৪–১০৬), গতিকে এই অধ্যয়নসমূহৰ পৰা পোৱা কিছুমান মূল তথ্যহে এই পৰ্যালোচনাত আলোচনা কৰা হৈছে। কেইবাটাও গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে খাদ্যৰ মেট্ৰিচত ফৰ্মিক এচিডৰ এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল কাৰ্য্যকলাপ ফৰ্মিক এচিডৰ সংস্পৰ্শৰ মাত্ৰা আৰু সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, খাদ্যৰ মেট্ৰিক্সৰ আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ আৰু খাদ্য আৰু প্ৰাণীৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত বেক্টেৰিয়াৰ ঘনত্বৰ ওপৰত (১৯, ২১, ১০৭–১০৯)। খাদ্যৰ মেট্ৰিক্সৰ প্ৰকাৰ আৰু পশু খাদ্যৰ উপাদানৰ উৎসও প্ৰভাৱশালী কাৰক। এইদৰে কেইবাটাও অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে ছালমোনেলাৰ মাত্ৰা পশুৰ উপ-উৎপাদনৰ পৰা পৃথক কৰা বেক্টেৰিয়াৰ বিষাক্ত পদাৰ্থ উদ্ভিদৰ উপ-উৎপাদনৰ পৰা পৃথক কৰা বিষাক্ত পদাৰ্থৰ পৰা পৃথক হ’ব পাৰে (৩৯, ৪৫, ৫৮, ৫৯, ১১০–১১২)। কিন্তু ফৰ্মিক এচিডৰ দৰে এচিডৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ পাৰ্থক্য খাদ্যত চেৰ’ভাৰ জীয়াই থকাৰ পাৰ্থক্য আৰু খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ উষ্ণতাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে (১৯, ১১৩, ১১৪)। এচিড চিকিৎসাৰ প্ৰতি চেৰ’ভাৰৰ সঁহাৰিৰ পাৰ্থক্যও হাঁহ-কুকুৰাৰ দূষিত খাদ্যৰ দ্বাৰা দূষিত হোৱাৰ এটা কাৰক হ’ব পাৰে (১১৩, ১১৫), আৰু ভাইৰুলেন্স জিন প্ৰকাশৰ পাৰ্থক্যইও ভূমিকা ল’ব পাৰে (১১৬)। এচিড সহনশীলতাৰ পাৰ্থক্যই পাছলৈ কালচাৰ মিডিয়াত ছালমোনেলা ধৰা পেলোৱাত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে যদিহে খাদ্যৰ পৰা অহা এচিডসমূহক পৰ্যাপ্তভাৱে বাফাৰ কৰা নহয় (21, 105, 117–122)। খাদ্যৰ শাৰীৰিক ৰূপে (কণিকাৰ আকাৰৰ ক্ষেত্ৰত) গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত ফৰ্মিক এচিডৰ আপেক্ষিক উপলব্ধতাক প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে (১২৩)।
খাদ্যত যোগ কৰা ফৰ্মিক এচিডৰ এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল কাৰ্য্যকলাপ অনুকূল কৰাৰ কৌশলো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। খাদ্য মিলৰ সঁজুলিৰ সম্ভাৱ্য ক্ষতি আৰু পশুৰ খাদ্যৰ ৰুচিবোধৰ সমস্যা কম কৰিবলৈ খাদ্য মিশ্ৰণৰ পূৰ্বে উচ্চ দূষণযুক্ত খাদ্য উপাদানৰ বাবে এচিডৰ অধিক ঘনত্বৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে (১০৫)। জ’নে (৫১) এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে ৰাসায়নিক পৰিশোধনৰ পূৰ্বে খাদ্যত উপস্থিত থকা ছালমোনেলাক ৰাসায়নিক পৰিশোধনৰ পিছত খাদ্যৰ সংস্পৰ্শলৈ অহা ছালমোনেলাতকৈ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাটো অধিক কঠিন। খাদ্য মিলত প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ সময়ত খাদ্যৰ তাপীয় পৰিশোধন খাদ্যৰ ছালমোনেলাৰ দূষণ সীমিত কৰিবলৈ হস্তক্ষেপ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে, কিন্তু ই খাদ্যৰ গঠন, কণিকাৰ আকাৰ আৰু মিলিং প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত অন্যান্য কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে (৫১)। এচিডৰ এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল কাৰ্য্যকলাপও উষ্ণতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, আৰু জৈৱিক এচিডৰ উপস্থিতিত উচ্চ উষ্ণতাই ছালমোনেলাৰ ওপৰত সহযোগী প্ৰতিৰোধক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে, যিটো ছালমোনেলাৰ তৰল সংস্কৃতিত দেখা যায় (১২৪, ১২৫)। ছালমোনেলা দূষিত খাদ্যৰ ওপৰত কৰা কেইবাটাও অধ্যয়নে এই ধাৰণাটো সমৰ্থন কৰে যে উচ্চ উষ্ণতাই খাদ্যৰ মেট্ৰিক্সত এচিডৰ ফলপ্ৰসূতা বৃদ্ধি কৰে (১০৬, ১১৩, ১২৬)। আমাডো আৰু অন্যান্য। (১২৭)এ বিভিন্ন গৰুৰ খাদ্যৰ পৰা পৃথক কৰি এচিডিকৃত গৰুৰ গুটিত টিকাকৰণ কৰা ১০টা প্ৰজাতিৰ ছালমোনেলা এণ্টেৰিকা আৰু ইস্কেৰচিয়া কলাইত উষ্ণতা আৰু এচিড (ফৰ্মিক বা লেক্টিক এচিড)ৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া অধ্যয়ন কৰিবলৈ কেন্দ্ৰীয় সংমিশ্ৰিত ডিজাইন ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে এচিড আৰু বেক্টেৰিয়াৰ পৃথকীকৰণৰ প্ৰকাৰৰ লগতে অণুজীৱৰ হ্ৰাসক প্ৰভাৱিত কৰা প্ৰধান কাৰক তাপ। এচিডৰ সৈতে সহযোগী প্ৰভাৱ এতিয়াও প্ৰধান, গতিকে কম উষ্ণতা আৰু এচিডৰ ঘনত্ব ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিন্তু তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ফৰ্মিক এচিড ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত সদায় ছিনাৰ্জিষ্টিক প্ৰভাৱ দেখা নাযায়, যাৰ ফলত তেওঁলোকে সন্দেহ কৰিছিল যে অধিক উষ্ণতাত ফৰ্মিক এচিডৰ বাষ্পীভৱন বা খাদ্য মেট্ৰিক্সৰ উপাদানসমূহৰ বাফাৰিং প্ৰভাৱ এটা কাৰক।
জীৱ-জন্তুক খুৱাবৰ আগতে খাদ্যৰ শেল্ফ লাইফ সীমিত কৰাটো খাদ্যৰ সময়ত প্ৰাণীৰ শৰীৰত খাদ্যজনিত ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুৰ প্ৰৱেশ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ এটা উপায়। কিন্তু খাদ্যত থকা এচিড গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত প্ৰৱেশ কৰিলেই ই নিজৰ এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল কাৰ্য্যকলাপ চলাই থাকিব পাৰে। গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত বহিৰ্জাতীয়ভাৱে প্ৰয়োগ কৰা এচিডিক পদাৰ্থৰ এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল কাৰ্য্যকলাপ বিভিন্ন কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব পাৰে, য’ত গেষ্ট্ৰিক এচিডৰ ঘনত্ব, গেষ্ট্ৰাইটিছৰ সক্ৰিয় স্থান, গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীৰ পি এইচ আৰু অক্সিজেনৰ পৰিমাণ, প্ৰাণীটোৰ বয়স, আৰু গেষ্ট্ৰাইটিছ অণুজীৱৰ জনসংখ্যাৰ আপেক্ষিক গঠন (যিটো গেষ্ট্ৰাইটিছৰ অণুজীৱৰ জনসংখ্যাৰ আপেক্ষিক গঠন) আদি গেষ্ট্ৰাইটিছ নলী আৰু প্ৰাণীটোৰ পৰিপক্কতা) (২১, ২৪, ১২৮–১৩২)। ইয়াৰ উপৰিও গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত থকা এনাৰোবিক অণুজীৱৰ বাসিন্দা জনসংখ্যাই (যিটো একগেষ্ট্ৰিক প্ৰাণীৰ নিম্ন পাচনতন্ত্ৰত প্ৰধান হৈ পৰে) কিম্বন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে সক্ৰিয়ভাৱে জৈৱিক এচিড উৎপন্ন কৰে, যিয়ে পাছলৈ গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত প্ৰৱেশ কৰা ক্ষণস্থায়ী ৰোগকাৰক জীৱাণুৰ ওপৰতো বিৰোধী প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে (17, 19–21)।
প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণাৰ বেছিভাগেই হাঁহ-কুকুৰাৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ ট্ৰেক্টত ছালমোনেলাক সীমিত কৰিবলৈ ফৰ্মেটকে ধৰি জৈৱিক এচিডৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল, যিটো কেইবাটাও পৰ্যালোচনাত বিতংভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে (১২, ২০, ২১)। এই অধ্যয়নসমূহ একেলগে বিবেচনা কৰিলে কেইবাটাও মূল পৰ্যবেক্ষণ কৰিব পৰা যায়। মেকহান আৰু শ্বটছে (১৩৩) ৰিপ’ৰ্ট কৰিছে যে ফৰ্মিক আৰু প্ৰ’পিঅ’নিক এচিড খুৱালে বেক্টেৰিয়াৰ টিকা দিয়া কুকুৰাৰ চেকামত ছালমোনেলা টাইফিমুৰিয়ামৰ মাত্ৰা হ্ৰাস পায় আৰু ৭, ১৪ আৰু ২১ দিন বয়সত ইয়াৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয়। কিন্তু যেতিয়া হিউম আৰু অন্যান্যই ড. (১২৮)এ C-14-লেবেলযুক্ত প্ৰপিঅ’নেট নিৰীক্ষণ কৰিছিল, তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে খাদ্যত অতি কম প্ৰপিঅ’নেটে চেকামত উপনীত হ’ব পাৰে। ফৰ্মিক এচিডৰ ক্ষেত্ৰতো এই কথা সত্য নেকি সেয়া নিৰ্ণয় কৰা হ’ব। কিন্তু শেহতীয়াকৈ Bourassa et al. (১৩৪)এ ৰিপ’ৰ্ট কৰিছে যে ফৰ্মিক আৰু প্ৰ’পিয়নিক এচিড খুৱাই দিলে বেক্টেৰিয়াৰ টিকাকৰণ কৰা কুকুৰাৰ চেকামত ছালমোনেলা টাইফিমুৰিয়ামৰ মাত্ৰা হ্ৰাস পায়, যিটো ৭, ১৪ আৰু ২১ দিন বয়সত পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল। (১৩২)এ লক্ষ্য কৰিছে যে ৬ সপ্তাহৰ বৃদ্ধিৰ সময়ছোৱাত ব্ৰইলাৰ কুকুৰাক ৪ গ্ৰাম/টন ফৰ্মিক এচিড খুৱাই দিলে চেকামত এছ টাইফিমুৰিয়ামৰ ঘনত্ব ধৰা পৰা মাত্ৰাৰ তললৈ হ্ৰাস পায়।
খাদ্যত ফৰ্মিক এচিডৰ উপস্থিতিয়ে হাঁহ-কুকুৰাৰ গেষ্ট্ৰাইটিছৰ অন্যান্য অংশত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। আল-তাৰাজী আৰু আলশ্বাভাবকেহে (১৩৪) প্ৰমাণ কৰিলে যে ফৰ্মিক এচিড আৰু প্ৰপিঅ’নিক এচিডৰ মিশ্ৰণে শস্য আৰু চেকামত ছালমোনেলা পুলৰাম (S. PRlorum)ৰ দূষণ হ্ৰাস কৰিব পাৰে। থম্পছন আৰু হিণ্টনে (১২৯) লক্ষ্য কৰিছিল যে বাণিজ্যিকভাৱে উপলব্ধ ফৰ্মিক এচিড আৰু প্ৰপিঅ’নিক এচিডৰ মিশ্ৰণে শস্য আৰু গিজাৰ্ডত দুয়োটা এচিডৰ ঘনত্ব বৃদ্ধি কৰে আৰু প্ৰতিনিধিত্বমূলক পালন পৰিস্থিতিত ইন ভিট্ৰ’ মডেলত ছালমোনেলা এণ্টেৰিটিডিছ পিটি৪ৰ বিৰুদ্ধে বেক্টেৰিয়ানাশক। এই ধাৰণাটো বাৰ্ড আৰু অন্যান্যৰ ইন ভিভ' তথ্যৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত। (১৩৫) এ ব্ৰইলাৰ কুকুৰাৰ খোৱাপানীত জাহাজ চলোৱাৰ পূৰ্বে অনুকৰণীয় উপবাসৰ সময়ছোৱাত ফৰ্মিক এচিড যোগ কৰিছিল, যিটো ব্ৰইলাৰ কুকুৰাক হাঁহ-কুকুৰা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্লাণ্টলৈ লৈ যোৱাৰ আগতে কৰা উপবাসৰ দৰেই। খোৱাপানীত ফৰ্মিক এচিড যোগ কৰিলে শস্য আৰু এপিডিডাইমিছত এছ টাইফিমুৰিয়ামৰ সংখ্যা হ্ৰাস পায়, আৰু এছ টাইফিমুৰিয়াম ধনাত্মক শস্যৰ সংখ্যা হ্ৰাস পায়, কিন্তু ধনাত্মক এপিডিডাইমিছৰ সংখ্যা হ্ৰাস নহয় (১৩৫)। গেষ্ট্ৰাইটিছৰ তলৰ অংশত সক্ৰিয় হৈ থকাৰ সময়ত জৈৱিক এচিডক সুৰক্ষা দিব পৰা প্ৰসৱ ব্যৱস্থাৰ বিকাশে কাৰ্যকাৰিতা উন্নত কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ফৰ্মিক এচিডৰ মাইক্ৰ’এনকেপচুলেচন আৰু ইয়াক খাদ্যত যোগ কৰাটোৱে চেকেলৰ পৰিমাণত ছালমোনেলা এণ্টেৰিটিডিছৰ সংখ্যা হ্ৰাস কৰা দেখা গৈছে (১৩৬)। কিন্তু প্ৰাণীৰ প্ৰজাতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ ভিন্নতা থাকিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱালিয়া আৰু অন্যান্যই ড. (১৩৭)এ ফৰ্মিক এচিড, চাইট্ৰিক এচিড আৰু আৱশ্যকীয় তেলৰ কেপচুলৰ মিশ্ৰণ খুৱাই দিয়া ২৮ দিনীয়া গাহৰিৰ চেকাম বা লিম্ফ ন’ডত ছালমন’লাৰ হ্ৰাস পোৱা নাছিল আৰু যদিও ১৪ দিনত মলত ছালম’নেলাৰ নিৰ্গমন হ্ৰাস পাইছিল, ২৮ দিনত ই হ্ৰাস পোৱা নাছিল।
যদিও পশুপালনত ফৰ্মিক এচিডক এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল এজেণ্ট হিচাপে লোৱাৰ অধ্যয়ন মূলতঃ খাদ্যজনিত ছালম’নেলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে, তথাপিও অন্যান্য গেষ্ট্ৰাইটিছ ৰোগকাৰক জীৱাণুকো লক্ষ্য কৰি কিছুমান অধ্যয়ন কৰা হৈছে। কোভাণ্ডা আৰু অন্যান্যৰ ইন ভিট্ৰ’ অধ্যয়ন। (৬৮)এ ফৰ্মিক এচিড ইস্কেৰচিয়া কলাই আৰু কেম্পাইলবেক্টেৰ জেজুনিকে ধৰি অন্যান্য গেষ্ট্ৰাইটিছ খাদ্যজনিত ৰোগকাৰক জীৱাণুৰ বিৰুদ্ধেও ফলপ্ৰসূ হ’ব পাৰে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। পূৰ্বৰ গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে জৈৱিক এচিড (যেনে, লেক্টিক এচিড) আৰু উপাদান হিচাপে ফৰ্মিক এচিড থকা বাণিজ্যিক মিশ্ৰণে হাঁহ-কুকুৰাৰ কেম্পাইলবেক্টৰৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিব পাৰে (১৩৫, ১৩৮)। কিন্তু পূৰ্বে বেয়াৰ আৰু অন্যান্যই লক্ষ্য কৰা অনুসৰি ড. (৬৭), কেম্পাইল’বেক্টেৰৰ বিৰুদ্ধে এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল এজেণ্ট হিচাপে ফৰ্মিক এচিড ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সাৱধানতাৰ প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে। এই তথ্য হাঁহ-কুকুৰাৰ খাদ্য পৰিপূৰক হিচাপে বিশেষভাৱে সমস্যাজনক কাৰণ ফৰ্মিক এচিড হৈছে চি. তদুপৰি ইয়াৰ গেষ্ট্ৰাইটিছৰ নিচৰ এটা অংশ গেষ্ট্ৰাইটিছৰ বেক্টেৰিয়াই উৎপন্ন কৰা মিশ্ৰিত এচিড কিম্বন সামগ্ৰীৰ সৈতে বিপাকীয় ক্ৰছ-ফিডিঙৰ বাবে বুলি ভবা হয়, যেনে ফৰ্মেট (১৩৯)। এই মতৰ কিছু ভিত্তি আছে। যিহেতু ফৰ্মেট চি.জেজুনিৰ বাবে কেমোএট্ৰেক্টেণ্ট, ফৰ্মেট ডিহাইড্ৰ’জেনেজ আৰু হাইড্ৰ’জেনেজ দুয়োটাতে দোষ থকা ডাবল মিউটেণ্টৰ বন্য প্ৰকাৰৰ চি.জেজুনি প্ৰজাতিৰ তুলনাত ব্ৰইলাৰ কুকুৰাত চেকেল উপনিবেশিকৰণৰ হাৰ হ্ৰাস পায় (১৪০, ১৪১)। বাহ্যিক ফৰ্মিক এচিডৰ পৰিপূৰকে কুকুৰাৰ চি.জেজুনিৰ দ্বাৰা গেষ্ট্ৰাইটিছৰ উপনিবেশিকৰণক কিমানখিনি প্ৰভাৱিত কৰে সেয়া এতিয়াও স্পষ্ট নহয়। অন্যান্য গেষ্ট্ৰাইটিছ বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা ফৰ্মেট কেটাবলিজম বা ওপৰৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত ফৰ্মেট শোষণৰ বাবে প্ৰকৃত গেষ্ট্ৰাইটিছ ফৰ্মেটৰ ঘনত্ব কম হ'ব পাৰে, গতিকে কেইবাটাও চলকই ইয়াক প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও ফৰ্মেট হৈছে কিছুমান গেষ্ট্ৰাইটিছ বেক্টেৰিয়াই উৎপন্ন কৰা সম্ভাৱ্য কিম্বন সামগ্ৰী, যিয়ে মুঠ গেষ্ট্ৰাইটিছ ফৰ্মেটৰ মাত্ৰাক প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে। গেষ্ট্ৰাইটিছৰ সামগ্ৰীত ফৰ্মেটৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় আৰু মেটাজিনমিক্স ব্যৱহাৰ কৰি ফৰ্মেট ডিহাইড্ৰ'জেনেজ জিন চিনাক্তকৰণে ফৰ্মেট উৎপাদনকাৰী অণুজীৱৰ পৰিৱেশবিজ্ঞানৰ কিছুমান দিশৰ ওপৰত পোহৰ পেলাব পাৰে।
ৰথ আৰু অন্যান্যই ড. (১৪২)এ ব্ৰইলাৰ কুকুৰাক এন্টিবায়টিক এনৰ’ফ্ল’ক্সিচিন বা ফৰ্মিক, এচিটিক আৰু প্ৰ’পিঅ’নিক এচিডৰ মিশ্ৰণ খুৱাই এন্টিবায়’টিক প্ৰতিৰোধী ইস্কেৰচিয়া কলাইৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ ওপৰত প্ৰভাৱ তুলনা কৰিছিল। ১ দিনীয়া ব্ৰইলাৰ কুকুৰাৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মলৰ নমুনাত আৰু ১৪ আৰু ৩৮ দিনীয়া ব্ৰইলাৰ কুকুৰাৰ চেকেল পৰিমাণৰ নমুনাত মুঠ আৰু এন্টিবায়টিক প্ৰতিৰোধী ই. ই.কলাই পৃথকীকৰণক প্ৰতিটো এন্টিবায়টিকৰ বাবে পূৰ্বতে নিৰ্ধাৰিত ব্ৰেকপইণ্ট অনুসৰি এম্পিচিলিন, চেফ’টেক্সাইম, চিপ্ৰ’ফ্ল’ক্সাচিন, ষ্ট্ৰেপ্ট’মাইচিন, ছালফামেথ’ক্সাজ’ল, আৰু টেট্ৰাচাইক্লিনৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। যেতিয়া নিজ নিজ ই.কলাইৰ জনসংখ্যাৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল আৰু বৈশিষ্ট্য নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল, তেতিয়া এনৰ’ফ্ল’ক্সিচিন বা এচিড ককটেল পৰিপূৰকেও ১৭ আৰু ২৮ দিনীয়া ব্ৰইলাৰ কুকুৰাৰ চেকাৰ পৰা পৃথক কৰা ই.কলাইৰ মুঠ সংখ্যাৰ কোনো পৰিৱৰ্তন কৰা নাছিল। এনৰ'ফ্ল'ক্সাচিন পৰিপূৰক খাদ্য খুৱাই দিয়া চৰাইবোৰত চিপ্ৰ'ফ্ল'ক্সাচিন-, ষ্ট্ৰেপ্ট'মাইচিন-, ছালফামেথ'ক্সাজ'ল-, আৰু টেট্ৰাচাইক্লিন-প্ৰতিৰোধী ই.কলাইৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি পাইছিল আৰু চেকাত চেফ'টেক্সাইম-প্ৰতিৰোধী ই.কলাইৰ মাত্ৰা হ্ৰাস পাইছিল। ককটেল খুৱাই দিয়া চৰাইবোৰৰ চেকাত নিয়ন্ত্ৰণ আৰু এনৰ’ফ্ল’ক্সাচিন পৰিপূৰক চৰাইৰ তুলনাত এম্পিচিলিন- আৰু টেট্ৰাচাইক্লিন-প্ৰতিৰোধী ই. মিশ্ৰিত এচিড খুৱাই দিয়া চৰাইবোৰেও এনৰ’ফ্ল’ক্সাচিন খুৱাই দিয়া চৰাইৰ তুলনাত চেকামত চিপ্ৰ’ফ্ল’ক্সাচিন- আৰু ছালফামেথ’ক্সাজ’ল-প্ৰতিৰোধী ই. এচিডে ই.কলাইৰ মুঠ সংখ্যা হ্ৰাস নকৰাকৈ এন্টিবায়টিক প্ৰতিৰোধী ই.কলাইৰ সংখ্যা কিদৰে হ্ৰাস কৰে সেয়া এতিয়াও স্পষ্ট হোৱা নাই। কিন্তু ৰথ আৰু অন্যান্যৰ অধ্যয়নৰ ফলাফলত ডা. এনৰ’ফ্ল’ক্সিচিন গোটৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। (১৪২) ই ই.কলাইত এন্টিবায়টিক প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা থকা জিনৰ প্ৰসাৰ হ্ৰাস পোৱাৰ ইংগিত হ’ব পাৰে, যেনে কেবেজন আৰু অন্যান্যই বৰ্ণনা কৰা প্লাজমিড-লিংকড ইনহিবিটাৰ। (১৪৩)। ফৰ্মিক এচিডৰ দৰে খাদ্য যোগকৰণৰ উপস্থিতিত হাঁহ-কুকুৰাৰ গেষ্ট্ৰাইটিছৰ জনসংখ্যাত প্লাজমিড-মধ্যস্থিত এন্টিবায়টিক প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাৰ অধিক গভীৰ বিশ্লেষণ কৰা আৰু গেষ্ট্ৰাইটিছ ৰেজিষ্টমৰ মূল্যায়ন কৰি এই বিশ্লেষণক অধিক পৰিশোধন কৰাটো আকৰ্ষণীয় হ’ব।
ৰোগকাৰক জীৱাণুৰ বিৰুদ্ধে অনুকূল এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল খাদ্য যোগকৰণৰ বিকাশে আদৰ্শগতভাৱে সামগ্ৰিক গেষ্ট্ৰাইটিছৰ উদ্ভিদৰ ওপৰত নূন্যতম প্ৰভাৱ পেলাব লাগে, বিশেষকৈ গৃহস্থৰ বাবে উপকাৰী বুলি বিবেচিত মাইক্ৰ’বায়’টাসমূহৰ ওপৰত। কিন্তু বহিৰ্জাতীয়ভাৱে প্ৰয়োগ কৰা জৈৱিক এচিডে আৱাসী গেষ্ট্ৰাইটিছ মাইক্ৰ’বায়’টাৰ ওপৰত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে আৰু কিছু পৰিমাণে ৰোগকাৰক জীৱাণুৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ সুৰক্ষামূলক গুণক নস্যাৎ কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, থম্পছন আৰু হিণ্টনে (১২৯) ফৰ্মিক আৰু প্ৰপিঅ’নিক এচিডৰ মিশ্ৰণ খুৱাই দিয়া কুকুৰা পোৱালিত শস্যৰ লেক্টিক এচিডৰ মাত্ৰা হ্ৰাস পোৱা দেখা গৈছে, যাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে শস্যত এই বহিৰ্জাতীয় জৈৱিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ফলত শস্যৰ লেক্ট’বেচিলি হ্ৰাস পায়। শস্যৰ লেক্ট'বেচিলিক ছালমোনেলাৰ বাবে বাধা বুলি গণ্য কৰা হয়, আৰু সেয়েহে এই আৱাসী শস্যৰ মাইক্ৰ'বায়'টাৰ বিঘিনি গেষ্ট্ৰাইটিছৰ ছালমোনেলাৰ উপনিবেশিকৰণৰ সফল হ্ৰাসৰ বাবে ক্ষতিকাৰক হ'ব পাৰে (১৪৪)। Açıkgöz আৰু অন্যান্য। চৰাইৰ তলৰ গেষ্ট্ৰাইটিছৰ প্ৰভাৱ কম হ’ব পাৰে বুলি বিচাৰি উলিয়াইছে। (১৪৫) ফৰ্মিক এচিডেৰে এচিডযুক্ত পানী খোৱা ৪২ দিনীয়া ব্ৰইলাৰ কুকুৰাৰ মুঠ অন্ত্ৰৰ উদ্ভিদ বা ইস্কেৰচিয়া কলাইৰ সংখ্যাৰ কোনো পাৰ্থক্য পোৱা নগ’ল। লেখকসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ইয়াৰ কাৰণ হ’ব পাৰে গেষ্ট্ৰাইটিছৰ ওপৰৰ অংশত ফৰ্মেটৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়া, যিটো বহিৰ্জাতীয়ভাৱে প্ৰদান কৰা চুটি শৃংখলাযুক্ত ফেটি এচিড (SCFA)ৰ সৈতে অন্যান্য অনুসন্ধানকাৰীসকলে পৰ্যবেক্ষণ কৰিছে (১২৮, ১২৯)।
কোনো ধৰণৰ এনকেপচুলেচনৰ জৰিয়তে ফৰ্মিক এচিডক সুৰক্ষা দিলে ইয়াক গেষ্ট্ৰাইটিছৰ তলৰ অংশত উপনীত হোৱাত সহায় কৰিব পাৰে। (১৪৬)এ লক্ষ্য কৰিছে যে মাইক্ৰ’এনকেপচুলেটেড ফৰ্মিক এচিডে অসুৰক্ষিত ফৰ্মিক এচিড খুৱাই দিয়া গাহৰিৰ তুলনাত গাহৰিৰ চেকামত মুঠ চুটি শৃংখলাযুক্ত ফেটি এচিড (SCFA)ৰ পৰিমাণ যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰে। এই ফলাফলৰ ফলত লেখকসকলে ফৰ্মিক এচিডক সঠিকভাৱে সুৰক্ষিত কৰিলে গেষ্ট্ৰাইটিছৰ তলৰ অংশত ফলপ্ৰসূভাৱে উপনীত হ’ব পাৰে বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। কিন্তু আন কেইবাটাও পৰিমাপ, যেনে ফৰ্মেট আৰু লেক্টেটৰ ঘনত্ব, যদিও নিয়ন্ত্ৰণ খাদ্য খুৱাই দিয়া গাহৰিৰ তুলনাত বেছি, তথাপিও পৰিসংখ্যাগতভাৱে অসুৰক্ষিত ফৰ্মেট খাদ্য খুৱাই দিয়া গাহৰিৰ তুলনাত পৃথক নাছিল। যদিও অসুৰক্ষিত আৰু সুৰক্ষিত ফৰ্মিক এচিড দুয়োটা খুৱাই দিয়া গাহৰিৰ লেক্টিক এচিডৰ পৰিমাণ প্ৰায় তিনিগুণ বৃদ্ধি পোৱা দেখা গৈছিল, তথাপিও দুয়োটা চিকিৎসাৰ দ্বাৰা লেক্ট’বেচিলিৰ সংখ্যাৰ কোনো পৰিৱৰ্তন হোৱা নাছিল। চেকামৰ অন্যান্য লেক্টিক এচিড উৎপাদনকাৰী অণুজীৱৰ বাবে এই পাৰ্থক্য অধিক স্পষ্ট হ’ব পাৰে (১) যিবোৰ এই পদ্ধতিৰে ধৰা নপৰে আৰু/বা (২) যাৰ বিপাকীয় কাৰ্য্যকলাপ প্ৰভাৱিত হয়, যাৰ ফলত কিম্বন পদ্ধতি সলনি হয় যাতে আৱাসী লেক্ট’বেচিলিয়ে অধিক লেক্টিক এচিড উৎপন্ন কৰে।
পামৰ জীৱ-জন্তুৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ ট্ৰেক্টত খাদ্য সংযোজকৰ প্ৰভাৱ অধিক সঠিকভাৱে অধ্যয়ন কৰিবলৈ উচ্চ ৰিজ’লিউচনৰ মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল চিনাক্তকৰণ পদ্ধতিৰ প্ৰয়োজন। যোৱা কেইবছৰমানৰ পৰা ১৬এছ আৰ এন এ জিনৰ পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ ক্ৰমবিন্যাস (এন জি এছ) ব্যৱহাৰ কৰি মাইক্ৰ’বায়’ম ট্যাক্সা চিনাক্ত কৰা হৈছে আৰু অণুজীৱ সম্প্ৰদায়ৰ বৈচিত্ৰ্য তুলনা কৰা হৈছে (১৪৭), যিয়ে খাদ্যৰ খাদ্য সংযোজক আৰু হাঁহ-কুকুৰাৰ দৰে খাদ্য প্ৰাণীৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ মাইক্ৰ’বায়’টাৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ বিষয়ে ভালদৰে বুজিবলৈ সক্ষম হৈছে।
কেইবাটাও অধ্যয়নত মাইক্ৰ’বায়’ম ক্ৰমবিন্যাস ব্যৱহাৰ কৰি কুকুৰাৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ মাইক্ৰ’বায়’মৰ ফৰ্মেট পৰিপূৰক প্ৰতি সঁহাৰি মূল্যায়ন কৰা হৈছে। Oakley et al. (১৪৮)এ ৪২ দিনীয়া ব্ৰইলাৰ কুকুৰাৰ ওপৰত এটা অধ্যয়ন চলাইছিল, যিবোৰৰ খোৱাপানী বা খাদ্যত ফৰ্মিক এচিড, প্ৰপিয়নিক এচিড আৰু মধ্যম শৃংখলাবদ্ধ ফেটি এচিডৰ বিভিন্ন সংমিশ্ৰণৰ পৰিপূৰক। প্ৰতিষেধক দিয়া কুকুৰাবোৰক নেলিডিক্সিক এচিড প্ৰতিৰোধী ছালমোনেলা টাইফিমিউৰিয়াম ষ্ট্ৰেইনৰ দ্বাৰা প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হৈছিল আৰু ০, ৭, ২১ আৰু ৪২ দিন বয়সত ইহঁতৰ চেকা আঁতৰোৱা হৈছিল। ৪৫৪টা পাইৰ’চিকুৱেন্সিঙৰ বাবে চেকেল নমুনা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল আৰু ক্ৰমবিন্যাসৰ ফলাফল শ্ৰেণীবিভাজন আৰু সাদৃশ্য তুলনাৰ বাবে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। সামগ্ৰিকভাৱে চিকিৎসাৰ ফলত চেকেল মাইক্ৰ’বায়’ম বা এছ টাইফিমুৰিয়ামৰ মাত্ৰাত বিশেষ প্ৰভাৱ পৰা নাছিল। কিন্তু চৰাইবোৰৰ বয়স বৃদ্ধিৰ লগে লগে সামগ্ৰিকভাৱে ছালমোনেলা ধৰা পেলোৱাৰ হাৰ হ্ৰাস পায়, যিটো মাইক্ৰ’বায়’মৰ শ্ৰেণীবিভাজন বিশ্লেষণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হৈছে আৰু সময়ৰ লগে লগে ছালমন’লা ক্ৰমৰ আপেক্ষিক প্ৰাচুৰ্য্যও হ্ৰাস পাইছিল। লেখকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ব্ৰইলাৰবোৰৰ বয়স বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে চেকেল মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল জনসংখ্যাৰ বৈচিত্ৰ্য বৃদ্ধি পায়, সকলো চিকিৎসা গোটতে গেষ্ট্ৰাইটিছ ফ্ল’ৰাৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন দেখা গৈছিল। শেহতীয়াকৈ কৰা এক অধ্যয়নত Hu et al. (১৪৯)এ দুটা পৰ্যায়ত (১–২১ দিন আৰু ২২–৪২ দিন) সংগ্ৰহ কৰা ব্ৰইলাৰ কুকুৰাৰ পৰা লোৱা চেকেল মাইক্ৰ’বায়’মৰ নমুনাৰ ওপৰত খোৱাপানী আৰু জৈৱিক এচিড (ফৰ্মিক এচিড, এচিটিক এচিড, প্ৰ’পিঅ’নিক এচিড, আৰু এমোনিয়াম ফৰ্মেট) আৰু ভাৰ্জিনিয়ামাইচিনৰ মিশ্ৰণেৰে পৰিপূৰক খাদ্য খুৱাই দিয়াৰ প্ৰভাৱ তুলনা কৰিছিল। যদিও ২১ দিন বয়সত চিকিৎসা গোটসমূহৰ মাজত চেকেল মাইক্ৰ’বায়’মৰ বৈচিত্ৰ্যৰ কিছু পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল, ৪২ দিনত α- বা β-বেক্টেৰিয়াৰ বৈচিত্ৰ্যৰ কোনো পাৰ্থক্য ধৰা পৰা নাছিল। ৪২ দিন বয়সত পাৰ্থক্যৰ অভাৱৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি লেখকসকলে অনুমান কৰিছিল যে বৃদ্ধিৰ সুবিধাৰ কাৰণ হ’ব পাৰে পূৰ্বতে এটা অনুকূলভাৱে বৈচিত্ৰময় মাইক্ৰ’বায়’ম স্থাপন।
কেৱল চেকেল মাইক্ৰ’বিয়াল সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা মাইক্ৰ’বায়’ম বিশ্লেষণে খাদ্যৰ জৈৱিক এচিডৰ বেছিভাগ প্ৰভাৱ গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত ক’ত ঘটে সেইটো প্ৰতিফলিত নকৰিবও পাৰে। ব্ৰইলাৰ কুকুৰাৰ ওপৰৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ ট্ৰেক্টৰ মাইক্ৰ’বায়’ম খাদ্যৰ জৈৱিক এচিডৰ প্ৰভাৱৰ প্ৰতি অধিক সহজলভ্য হ’ব পাৰে, যিটো হিউম আৰু অন্যান্যৰ ফলাফলৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে। (১২৮)। হিউম আৰু অন্যান্য। (১২৮)এ প্ৰমাণ কৰিলে যে বহিৰ্জাতীয়ভাৱে যোগ কৰা প্ৰপিঅ’নেটৰ বেছিভাগেই চৰাইৰ ওপৰৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ ট্ৰেক্টত শোষিত হয়। গেষ্ট্ৰাইটিছৰ অণুজীৱৰ বৈশিষ্ট্য নিৰ্ণয়ৰ ওপৰত শেহতীয়া অধ্যয়নেও এই মতামত সমৰ্থন কৰে। নাভা আৰু অন্যান্য। (১৫০)এ প্ৰমাণ কৰিলে যে জৈৱিক এচিড [DL-2-hydroxy-4(methylthio)butyric acid], ফৰ্মিক এচিড আৰু প্ৰপিঅ’নিক এচিড (HFP)ৰ মিশ্ৰণে আন্ত্ৰিক মাইক্ৰ’বায়’টাক প্ৰভাৱিত কৰে আৰু কুকুৰাৰ ইলিয়ামত লেক্ট’বেচিলাছৰ উপনিবেশিকৰণ বৃদ্ধি কৰে। শেহতীয়াকৈ গুদাৰ্জি বড়োজেনী আৰু অন্যান্যই ড. (১৫০)এ প্ৰমাণ কৰিলে যে জৈৱিক এচিডৰ মিশ্ৰণ [DL-2-hydroxy-4(methylthio)butyric acid], ফৰ্মিক এচিড আৰু প্ৰপিঅ’নিক এচিড (HFP)ৰ সংমিশ্ৰণে আন্ত্ৰিক মাইক্ৰ’বায়’টাক প্ৰভাৱিত কৰে আৰু কুকুৰাৰ ইলিয়ামত লেক্ট’বেচিলাছৰ উপনিবেশিকৰণ বৃদ্ধি কৰে। (১৫১)এ ব্ৰইলাৰ কুকুৰাক ফৰ্মিক এচিড আৰু প্ৰপিয়নিক এচিডৰ মিশ্ৰণ দুটা ঘনত্বত (০.৭৫% আৰু ১.৫০%) ৩৫ দিন খুৱাই দিয়াৰ ওপৰত অধ্যয়ন কৰিছিল। পৰীক্ষাৰ শেষত শস্য, পেট, ইলিয়ামৰ দূৰৱৰ্তী দুই তৃতীয়াংশ, আৰু চেকাম আঁতৰাই আৰ টি-পি চি আৰ ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্দিষ্ট গেষ্ট্ৰাইটিছ ফ্ল’ৰা আৰু বিপাকীয় পদাৰ্থৰ পৰিমাণগত বিশ্লেষণৰ বাবে নমুনা লোৱা হৈছিল। কালচাৰত জৈৱিক এচিডৰ ঘনত্বই লেক্ট’বেচিলাছ বা বিফিড’বেক্টেৰিয়ামৰ প্ৰাচুৰ্য্যত কোনো প্ৰভাৱ পেলোৱা নাছিল যদিও ক্লষ্ট্ৰিডিয়ামৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি কৰিছিল। ইলিয়ামত একমাত্ৰ পৰিৱৰ্তন আছিল লেক্ট’বেচিলাছ আৰু এণ্টেৰ’বেক্টেৰৰ হ্ৰাস, আনহাতে চেকামত এই উদ্ভিদ অপৰিৱৰ্তিত হৈ থাকে (১৫১)। জৈৱিক এচিডৰ পৰিপূৰক হিচাপে সৰ্বোচ্চ ঘনত্বত শস্যত মুঠ লেক্টিক এচিডৰ ঘনত্ব (D আৰু L) হ্ৰাস পায়, গিজাৰ্ডত দুয়োটা জৈৱিক এচিডৰ ঘনত্ব হ্ৰাস পায় আৰু চেকামত জৈৱিক এচিডৰ ঘনত্ব কম হয়। ইলিয়ামত কোনো পৰিৱৰ্তন হোৱা নাছিল। চুটি শৃংখলাযুক্ত ফেটি এচিড (SCFA)ৰ ক্ষেত্ৰত জৈৱিক এচিড খুৱাই দিয়া চৰাইৰ শস্য আৰু গিজাৰ্ডৰ একমাত্ৰ পৰিৱৰ্তন আছিল প্ৰপিঅ’নেটৰ মাত্ৰা। কম ঘনত্বৰ জৈৱিক এচিড খুৱাই দিয়া চৰাইবোৰে শস্যত প্ৰপিঅ’নেটৰ পৰিমাণ প্ৰায় দহগুণ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়, আনহাতে জৈৱিক এচিডৰ দুটা ঘনত্ব খুৱাই দিয়া চৰাইবোৰে গিজাৰ্ডত ক্ৰমে আঠ আৰু পোন্ধৰগুণ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। ইলিয়ামত এচিটেটৰ বৃদ্ধি দুগুণতকৈও কম আছিল। সামগ্ৰিকভাৱে এই তথ্যসমূহে এই মতামত সমৰ্থন কৰে যে বাহ্যিক জৈৱিক এচিড প্ৰয়োগৰ বেছিভাগ প্ৰভাৱ উৎপাদনত স্পষ্ট আছিল, আনহাতে জৈৱিক এচিডে তলৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত নূন্যতম প্ৰভাৱ পেলাইছিল, ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ওপৰৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ বাসিন্দা উদ্ভিদৰ কিম্বন আৰ্হি সলনি হ’ব পাৰে।
স্পষ্টভাৱে, সমগ্ৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ নালীত ফৰ্মেটৰ প্ৰতি অণুজীৱৰ সঁহাৰি সম্পূৰ্ণৰূপে স্পষ্ট কৰিবলৈ মাইক্ৰ’বায়’মৰ অধিক গভীৰ বৈশিষ্ট্য নিৰ্ণয়ৰ প্ৰয়োজন। নিৰ্দিষ্ট গেষ্ট্ৰাইটিছ বিভাগৰ অণুজীৱৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ অধিক গভীৰ বিশ্লেষণে, বিশেষকৈ শস্যৰ দৰে ওপৰৰ বিভাগৰ অণুজীৱৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ অধিক গভীৰ বিশ্লেষণে কিছুমান বিশেষ গোটৰ অণুজীৱৰ নিৰ্বাচনৰ বিষয়ে অধিক অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰদান কৰিব পাৰে। ইহঁতৰ বিপাকীয় আৰু এনজাইমেটিক কাৰ্য্যকলাপেও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে যে ইহঁতৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত প্ৰৱেশ কৰা ৰোগকাৰক জীৱাণুৰ সৈতে বিৰোধী সম্পৰ্ক আছে নে নাই। চৰাইৰ জীৱনকালত এচিডিক ৰাসায়নিক যোগকৰণৰ সংস্পৰ্শই অধিক “এচিড-সহনশীল” বাসিন্দা বেক্টেৰিয়াৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰে নেকি, আৰু এই বেক্টেৰিয়াৰ উপস্থিতি আৰু/বা বিপাকীয় কাৰ্য্যকলাপে ৰোগকাৰক জীৱাণুৰ উপনিবেশিকৰণৰ ক্ষেত্ৰত অতিৰিক্ত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিব নেকি সেইটো নিৰ্ণয় কৰাটোও আকৰ্ষণীয় হ’ব।
ফৰ্মিক এচিড বহু বছৰ ধৰি পশুৰ খাদ্যত ৰাসায়নিক সংযোজক হিচাপে আৰু চাইলেজ এচিডিফায়াৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ইয়াৰ এটা মূল ব্যৱহাৰ হ’ল ইয়াৰ খাদ্যত থকা ৰোগকাৰক জীৱাণুৰ সংখ্যা সীমিত কৰাৰ বাবে ইয়াৰ এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল ক্ৰিয়া আৰু চৰাইৰ গেষ্ট্ৰাইটিছৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত ইয়াৰ পৰৱৰ্তী উপনিবেশিকৰণ। ইন ভিট্ৰ’ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ফৰ্মিক এচিড ছালমোনেলা আৰু অন্যান্য ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুৰ বিৰুদ্ধে তুলনামূলকভাৱে ফলপ্ৰসূ এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল এজেণ্ট। কিন্তু খাদ্যৰ উপাদানত জৈৱিক পদাৰ্থৰ অধিক পৰিমাণ আৰু ইয়াৰ সম্ভাৱ্য বাফাৰিং ক্ষমতাৰ বাবে খাদ্যৰ মেট্ৰিচত ফৰ্মিক এচিডৰ ব্যৱহাৰ সীমিত হ’ব পাৰে। খাদ্য বা খোৱাপানীৰ জৰিয়তে গ্ৰহণ কৰিলে ফৰ্মিক এচিডে ছালমোনেলা আৰু অন্যান্য ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুৰ ওপৰত বিৰোধী প্ৰভাৱ পেলোৱা যেন লাগে। কিন্তু এই বিৰোধিতা মূলতঃ ওপৰৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত দেখা দিয়ে, কিয়নো প্ৰপিয়নিক এচিডৰ দৰে তলৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত ফৰ্মিক এচিডৰ ঘনত্ব হ্ৰাস পাব পাৰে। এনকেপচুলেচনৰ জৰিয়তে ফৰ্মিক এচিডক সুৰক্ষা দিয়াৰ ধাৰণাটোৱে গেষ্ট্ৰাইটিছৰ তলৰ অংশলৈ অধিক এচিড প্ৰেৰণৰ সম্ভাৱ্য পদ্ধতি আগবঢ়ায়। তদুপৰি, অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে জৈৱিক এচিডৰ মিশ্ৰণে হাঁহ-কুকুৰাৰ কাৰ্য্যক্ষমতা উন্নত কৰাত একক এচিড প্ৰয়োগ কৰাতকৈ অধিক ফলপ্ৰসূ (১৫২)। গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত থকা কেম্পাইল’বেক্টেৰে ফৰ্মেটৰ প্ৰতি বেলেগ ধৰণে প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰিব পাৰে, কিয়নো ই ফৰ্মেটক ইলেক্ট্ৰন দাতা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে আৰু ফৰ্মেটেই ইয়াৰ মূল শক্তিৰ উৎস। গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীত ফৰ্মেটৰ ঘনত্ব বৃদ্ধি কৰিলে কেম্পাইলবেক্টেৰৰ বাবে উপকাৰী হ'ব নে নহয় সেয়া স্পষ্ট নহয়, আৰু ফৰ্মেটক ছাবষ্ট্ৰেট হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা অন্যান্য গেষ্ট্ৰাইটিছ উদ্ভিদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এইটো নহ'বও পাৰে।
অৰোগ সৃষ্টিকাৰী আৱাসী গেষ্ট্ৰাইটিছ অণুজীৱৰ ওপৰত গেষ্ট্ৰাইটিছ ফৰ্মিক এচিডৰ প্ৰভাৱ অনুসন্ধান কৰিবলৈ অতিৰিক্ত অধ্যয়নৰ প্ৰয়োজন। আমি গেষ্ট্ৰাইটিছৰ মাইক্ৰ’বায়’মৰ সদস্যসকলক বিঘ্নিত নকৰাকৈ ৰোগকাৰকক নিৰ্বাচিতভাৱে লক্ষ্য কৰি লোৱাটো পছন্দ কৰো যিবোৰ গৃহস্থৰ বাবে উপকাৰী। কিন্তু ইয়াৰ বাবে এই আৱাসী গেষ্ট্ৰাইটিছৰ মাইক্ৰ’বায়’ম সম্প্ৰদায়ৰ মাইক্ৰ’বায়’ম ক্ৰমৰ অধিক গভীৰ বিশ্লেষণৰ প্ৰয়োজন। যদিও ফৰ্মিক এচিড চিকিৎসা কৰা চৰাইৰ চেকেল মাইক্ৰ’বায়’মৰ ওপৰত কিছুমান অধ্যয়ন প্ৰকাশ পাইছে, তথাপিও ওপৰৰ গেষ্ট্ৰাইটিছ মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি অধিক মনোযোগ দিয়াৰ প্ৰয়োজন। ফৰ্মিক এচিডৰ উপস্থিতি বা অনুপস্থিতিত অণুজীৱ চিনাক্তকৰণ আৰু গেষ্ট্ৰাইটিছৰ অণুজীৱ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাদৃশ্যৰ তুলনা কৰাটো এটা অসম্পূৰ্ণ বৰ্ণনা হ’ব পাৰে। ৰচনাত্মকভাৱে একে ধৰণৰ গোটসমূহৰ মাজত কাৰ্য্যকৰী পাৰ্থক্যৰ বৈশিষ্ট্য নিৰ্ণয় কৰিবলৈ মেটাব'ল'মিক্স আৰু মেটাজিন'মিক্সকে ধৰি অতিৰিক্ত বিশ্লেষণৰ প্ৰয়োজন। গেষ্ট্ৰাইটিছৰ অণুজীৱ সম্প্ৰদায় আৰু ফৰ্মিক এচিড ভিত্তিক উন্নতকাৰীৰ প্ৰতি চৰাইৰ কৰ্মক্ষমতাৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ মাজৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ এনে বৈশিষ্ট্য নিৰ্ণয় কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। গেষ্ট্ৰাইটিছৰ কাৰ্য্যৰ অধিক সঠিক বৈশিষ্ট্য নিৰ্ণয় কৰিবলৈ একাধিক পদ্ধতিৰ সংমিশ্ৰণে অধিক ফলপ্ৰসূ জৈৱিক এচিড পৰিপূৰক কৌশলৰ বিকাশ সাধন কৰিব লাগে আৰু শেষত খাদ্য সুৰক্ষাৰ বিপদ সীমিত কৰাৰ লগতে চৰাইৰ অনুকূল স্বাস্থ্য আৰু কাৰ্য্যক্ষমতাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী উন্নত কৰিব লাগে।
ডি ডি আৰু কে আৰৰ সহায়ত এছ আৰ এ এই পৰ্যালোচনা লিখিছিল। এই পৰ্যালোচনাত উপস্থাপন কৰা কামত সকলো লেখকে যথেষ্ট অৱদান আগবঢ়াইছিল।
লেখকসকলে ঘোষণা কৰিছে যে এই পৰ্যালোচনাই এই পৰ্যালোচনা লিখা আৰু প্ৰকাশৰ কাম আৰম্ভ কৰিবলৈ এনিটক্স কৰ্প’ৰেশ্যনৰ পৰা ধন লাভ কৰিছিল। এই পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধটোত প্ৰকাশ কৰা মতামত আৰু সিদ্ধান্তৰ ওপৰত বা ইয়াক প্ৰকাশ কৰাৰ সিদ্ধান্তৰ ওপৰত পুঁজিদাতাসকলৰ কোনো প্ৰভাৱ নাছিল।
বাকী লেখকসকলে ঘোষণা কৰিছে যে এই গৱেষণাটো কোনো ধৰণৰ বাণিজ্যিক বা আৰ্থিক সম্পৰ্কৰ অনুপস্থিতিত কৰা হৈছিল যিটোক সম্ভাৱ্য স্বাৰ্থৰ সংঘাত বুলি ধৰিব পাৰি।
ড° ডি ডিয়ে আৰ্কান্ সাছ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্নাতক বিদ্যালয়ৰ পৰা ডিষ্টিংচড টিচিং ফেল’শ্বিপৰ জৰিয়তে সহায় কৰাৰ লগতে আৰ্কান্ সাছ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কোষ আৰু আণৱিক জীৱবিজ্ঞান কাৰ্যসূচী আৰু খাদ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ পৰা চলি থকা সহায়ক স্বীকাৰ কৰিব বিচাৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও এই পৰ্যালোচনা লিখাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰাৰম্ভিক সহায়ৰ বাবে লেখকসকলে Anitoxক ধন্যবাদ জনাইছে।
১/ ডিবনাৰ জে জে, ৰিচাৰ্ডছ জে ডি। কৃষিত এন্টিবায়টিক বৃদ্ধিৰ প্ৰসাৰক ব্যৱহাৰ: ইতিহাস আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থা। হাঁহ-কুকুৰা বিজ্ঞান (২০০৫) ৮৪:৬৩৪–৪৩। ড’ই: ১০.১০৯৩/পিএছ/৮৪.৪.৬৩৪
২/ জোনছ এফ টি, ৰিক এছ চি। হাঁহ-কুকুৰাৰ খাদ্যত এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল বিকাশ আৰু চোৱাচিতাৰ ইতিহাস। হাঁহ-কুকুৰা বিজ্ঞান (২০০৩) ৮২:৬১৩–৭। ড’ই: ১০.১০৯৩/পিএছ/৮২.৪.৬১৩
৩/ ব্ৰুম এল জে। এন্টিবায়টিক বৃদ্ধি প্ৰমোটাৰৰ চাবইনহিবিটৰী তত্ত্ব। হাঁহ-কুকুৰা বিজ্ঞান (২০১৭) ৯৬:৩১০৪–৫। ড’ই: ১০.৩৩৮২/পিএছ/পেক্স১১৪
৪/ ছ’ৰাম এইচ, ল’এবে-লুণ্ড টি এম। খাদ্যজনিত বেক্টেৰিয়াত এন্টিবায়টিক প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা—গোলকীয় বেক্টেৰিয়াৰ জিনীয় নেটৱৰ্কত হোৱা বিঘিনিৰ পৰিণতি। আন্তৰ্জাতিক খাদ্য মাইক্ৰ'বায়'লজি জাৰ্নেল (২০০২) ৭৮:৪৩–৫৬। ড’ই: ১০.১০১৬/এছ০১৬৮-১৬০৫(০২)০০২৪১-৬
৫) ভ্যান ইমাৰচিল এফ, ক’ৱাৰ্টছ কে, ডেভ্ৰিজ এল এ, হিজব্ৰুক এফ, ডুকাটেল আৰ খাদ্যত ছালমোনেলা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে খাদ্য যোগকৰণ। ৱৰ্ল্ড জাৰ্নেল অৱ পল্ট্ৰি চাইন্স (২০০২) ৫৮:৫০১–১৩। doi: ১০.১০৭৯/ডব্লিউপিএছ২০০২০০৩৬
৬) এংগুলো এফ জে, বেকাৰ এন এল, অলচেন এছ জে, এণ্ডাৰছন এ, বেৰেট টি জে। কৃষিত এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল ব্যৱহাৰ: মানুহৰ প্ৰতি এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাৰ সংক্ৰমণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। শিশু সংক্ৰামক ৰোগত আলোচনা চক্ৰ (২০০৪) ১৫:৭৮–৮৫। ড’ই: ১০.১০৫৩/জে.স্পিড.২০০৪.০১.০১০
৭) লেক্ষ্মী এম, অম্মিনি পি, কুমাৰ এছ, ভাৰেলা এম এফ। খাদ্য উৎপাদনৰ পৰিৱেশ আৰু প্ৰাণীৰ পৰা আহৰণ কৰা মানৱ ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণুত এন্টিমাইক্ৰ’বিয়াল প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাৰ বিৱৰ্তন। মাইক্ৰ’বায়’লজি (২০১৭) ৫:১১। doi: ১০.৩৩৯০/অণুজীৱ৫০১০০১১
৮) লৌৰেন্সো জে এম, ছেইডেল ডি এছ, কেলাৱে টি আৰ। অধ্যায় ৯: এন্টিবায়টিক আৰু আন্ত্ৰিক কাৰ্য্য: ইতিহাস আৰু বৰ্তমানৰ অৱস্থা। ইন: ৰিক এছ চি, সম্পাদক। হাঁহ-কুকুৰাৰ আন্ত্ৰিক স্বাস্থ্য উন্নত কৰা। কেম্ব্ৰিজ: বাৰ্লি ডড (২০২০)। পৃষ্ঠা ১৮৯–২০৪। ডি অ’ আই: ১০.১৯১০৩/এ এছ২০১৯.০০৫৯.১০
৯/ ৰিক এছ চি। ৮ নং: খাদ্য পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা। ইন: ডিউলফ জে, ভান ইমাৰজিল এফ, সম্পাদক। পশু উৎপাদন আৰু পশু চিকিৎসা বিজ্ঞানত জৈৱ সুৰক্ষা। লিউভেন: এচিচিঅ’ (২০১৭)। ১৪৪–৭৬ পৃষ্ঠা।